Retail media is een oogstmachine. Maar wie zaait er nog?

Loop een willekeurige sport- of outdoorzaak binnen en je ziet het meteen. Aan de wand staan tientallen hardloopschoenen of bergschoenen die voor een leek nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn: een opvallende kleur of bruin leer, een dikke demping of een stevige profielzool, een prijskaartje ergens tussen de 150 en 350 euro. De verkoper helpt je met de pasvorm, maar welke merken je überhaupt wilt passen, heb je meestal al bepaald voordat je binnenstapte. Op de bank, in een review, in een gesprek met een loop- of wandelmaatje of, steeds vaker, in een AI-samenvatting bovenaan Google.

20 november 2026, 07:00 58 x gelezen

Toch zie ik in mijn werk met sport- en outdoormerken een opvallende beweging. Marketing wordt steeds vaker teruggebracht tot wat er rond dat schap gebeurt: sell-in, kortingsacties, displays en, als nieuwste loot aan de stam, retail media. Dat is begrijpelijk, want het is meetbaar, het zit dicht op de kassa en de financieel directeur wordt er blij van. Maar het is een strategie die alleen werkt zolang iemand anders de vraag voor je creëert. En dat is precies het deel dat merken nu wegbezuinigen.

Retail media groeit, en merkbudget betaalt mee

De cijfers laten weinig ruimte voor twijfel. IAB Europe verwacht dat de Europese retail media-markt groeit naar 20,8 miljard euro in 2026 en 24,9 miljard euro in 2027. Wereldwijd raamt WARC (World Advertising Research Center) de bestedingen dit jaar op ruim 200 miljard dollar, al vlakt de groei inmiddels af.

Interessanter dan de omvang is de vraag waar dat geld vandaan komt. In het onderzoek Attitudes to Retail Media van IAB Europe geven merken en bureaus aan dat het budget voor retail media niet alleen uit performancekanalen komt, maar ook uit brand advertising. Ongeveer zes op de tien noemen merkbudget als bron. Het geld dat jarenlang bedoeld was om voorkeur op te bouwen, verhuist dus naar de laatste meters voor de kassa.

Dat het geen incident is, blijkt uit de 2026 Outlook van NielsenIQ, waarvoor ruim 250 CMO’s in veertien landen werden ondervraagd. Twee derde van hen (67 procent) wil het komende jaar meer investeren in retail media. Tegelijk besteedt nog maar 55 procent van de CMO’s minstens 60 procent van het budget aan merkopbouw op lange termijn, tegen 59 procent een jaar eerder. En de steun van CEO en CFO voor die langetermijninvesteringen zakte in één jaar van 80 naar 69 procent. Wie in de boardroom moet uitleggen waarom merkbudget nodig is, staat dus steeds vaker alleen.

Europa springt daarbij in het oog. In het Annual Marketing Report 2025 van Nielsen, onder 1.400 marketeers wereldwijd, noemt 59 procent van de Europese respondenten omzetgroei als belangrijkste prioriteit, tegenover 37 procent die merkbekendheid vooropzet. Geen enkele andere regio leunt zo sterk naar de korte termijn.

WARC, dat de markt nauwgezet volgt, is daar zelf opvallend eerlijk over. Retail media is sterk in het omzetten van bestaande vraag, maar zwak als kanaal voor merkopbouw op lange termijn. Met andere woorden: retail media is een sterke oogstmachine. Alleen moet er wel iets te oogsten zijn.

Oogsten zonder zaaien

Dat merkopbouw en activatie verschillend werken, is geen nieuw inzicht. Les Binet en Peter Field analyseerden voor het IPA bijna duizend effectiviteitscases en kwamen uit op een optimale verdeling van ruwweg 60 procent brand building en 40 procent activatie. Die verhouding is geen wet. Ze verschilt per categorie en per situatie, iets wat Binet zelf ook steeds benadrukt. Maar de onderliggende les staat overeind: activatie geeft een scherpe, kortstondige piek, merkopbouw een trager maar blijvend effect. Merken die structureel te veel in activatie stoppen, zien hun prijsgevoeligheid stijgen en hun voorkeur afkalven.

Nielsen komt met eigen data tot hetzelfde beeld. Volgens de ROI-normen uit Nielsen Compass kan het langetermijneffect van media twee keer zo groot zijn als het directe effect, vooral bij kanalen hoger in de funnel. Promoties, het favoriete instrument op de winkelvloer, leveren op lange termijn ongeveer de helft op van wat mediabestedingen opleveren. Logisch ook: een korting haalt vooral een aankoop naar voren die toch al zou plaatsvinden.

Wie vervolgens helemaal stopt met merkcommunicatie, betaalt daar een hoge prijs voor. Nielsen becijfert dat een merk voor elk kwartaal zonder reclame zo’n 2 procent van zijn toekomstige omzet verliest, en dat het herstel na een langere stilte drie tot vijf jaar consequente merkopbouw kan kosten. Bezuinigen op merk voelt als besparen, maar is in werkelijkheid lenen tegen een hoge rente.

Daar komt een tweede inzicht bij, van John Dawes van het Ehrenberg-Bass Institute. Op elk willekeurig moment is maar een klein deel van je potentiële kopers daadwerkelijk in de markt. Dawes rekende dat voor B2B uit op ongeveer 5 procent. Voor consumentenmerken kun je dat getal niet één op één overnemen, maar de logica wel. Wie eens in de paar jaar nieuwe hardloopschoenen, bergschoenen of een regenjas koopt, is het grootste deel van de tijd simpelweg geen koper. Een merk dat alleen communiceert op het moment van aankoop, praat dus met een fractie van de markt en laat de rest over aan de concurrent die er in de tussentijd wel was.

Wat het schap niet kan vertellen

Voor premiummerken weegt dit extra zwaar. Hun bestaansrecht zit vaak in dingen die je niet ziet aan een product dat aan de wand hangt: waar en hoe het gemaakt is, hoe lang het meegaat, of het te repareren is, wie het ontwierp en waarom. Dat verhaal rechtvaardigt een prijs die 100 euro hoger ligt dan die van de buurman op het schap. Een goede verkoper kan het vertellen, maar die verkoopt ook de buurman. En de retailer bezit de klantrelatie, de data en het moment van aankoop.

Hoe groot het verschil in opbrengst kan zijn, liet NIQ zien in een marketing mix-analyse voor een Europese levensmiddelenfabrikant. Van de totale omzet was 20 procent toe te schrijven aan merkwaarde, 11 procent aan promoties en 3 procent aan retail media. Het is één case in een heel andere categorie, dus ik zou er geen wet van maken. Maar het illustreert wel wat er op het spel staat als je merkwaarde laat verwateren om het verkoopmoment te financieren.

De oriëntatie verhuist naar de AI-samenvatting

Het argument dat de klant uiteindelijk toch in de winkel beslist, wordt bovendien elke maand zwakker. De oriëntatie verschuift naar zoekmachines en AI-assistenten, en daar verandert het speelveld snel. Seer Interactive analyseerde 53 merken en 2,43 miljard zoekvertoningen en zag de organische doorklikratio bij zoekopdrachten met een AI Overview dalen naar 0,61 procent, tegenover 1,62 procent zonder. Pew Research kwam via een gebruikerspanel uit op 8 procent doorkliks met een AI-samenvatting, tegenover 15 procent zonder.

Tegelijk krijgen merken die wél in die samenvatting worden genoemd 35 procent meer organische doorkliks dan merken die alleen in de gewone resultaten eronder staan. De onderzoekers zijn eerlijk dat oorzaak en gevolg hier niet vaststaan: misschien worden sterke merken simpelweg vaker geciteerd. Maar dat maakt het punt alleen maar scherper. AI-systemen putten uit onafhankelijke reviews, redactionele artikelen, fora en video. Een merk dat daar niet voorkomt, valt af voordat de consument ooit een winkel binnenloopt, en geen retail media-campagne die dat achteraf nog repareert.

Geen of-of, wel een volgorde

Dit is geen pleidooi tegen retail. In categorieën als schoenen, fietsen en technische kleding blijft de winkel cruciaal, voor pasvorm, advies en vertrouwen. Het punt is dat retail het sluitstuk van de funnel is en niet de hele funnel. Merken die dat serieus nemen, maken een paar bewuste keuzes:

  • Ze maken de verdeling tussen merkopbouw en activatie expliciet, in plaats van haar per kwartaal te laten bepalen door wat het snelst rendeert.
  • Ze investeren in onafhankelijke geloofwaardigheid: redactionele samenwerkingen, ambassadeurs voor de lange termijn en eerlijke veldtests, omdat dat de bronnen zijn waar zowel consumenten als AI-systemen op vertrouwen.
  • Ze maken content die ook de retailer helpt, zodat merkverhaal en verkooppunt elkaar versterken in plaats van met elkaar te concurreren.
  • Ze meten meer dan ROAS: share of search, merkbekendheid en de vraag of hun merk opduikt wanneer iemand een AI-assistent naar de beste producten in de categorie vraagt.

Dat laatste is misschien wel de grootste opgave. Volgens Nielsen meet wereldwijd slechts 32 procent van de marketeers hun mediabestedingen integraal over alle kanalen heen. In Europa is dat nog maar 23 procent. Zolang alleen het laatste klikje voor de kassa zichtbaar is in het dashboard, krijgt ook alleen dat klikje budget.

Terug naar de schoenenwand

Het schap is de plek waar de keuze wordt afgerekend, niet waar hij wordt gemaakt. Merken die dat vergeten, worden op termijn wat de retailer stiekem al van hen denkt: één van de tien schoenen aan de wand, onderscheidend genoeg voor de kassabon, maar niet voor de klant. In een tijd waarin AI content goedkoper maakt en geloofwaardigheid duurder, is dat een risico dat geen merk zich kan permitteren.

Hayco Volkers
BBP Media

Hayco is redacteur bij Marketingfacts, ook is hij oprichter en eigenaar van Focus Media Hub en Fieldcraft Lab. Focus Media Hub ontwikkelt en verspreidt authentieke content en campagnes op het snijvlak van outdoor, performance en lifestyle, via eigen platforms als Gearlimits.com, Menquiry.com en SustainableTrails.eu. Fieldcraft Lab is de campagnestudio waar merkervaring en geloofwaardige storytelling samenkomen, van concept tot distributie, inclusief PR voor een selecte groep A-brands.

Categorie
Tags

Plaats reactie

Marketingfacts. Elke dag vers. Mis niks!