Deel 4/4 – OV-fiets: haak nieuw gedrag vast aan een bestaande routine
Veel marketeers willen bijdragen aan verduurzaming en merken bouwen die passen bij een planeet met toekomst. In de praktijk blijken goede bedoelingen alleen zelden genoeg. Verduurzamen vraagt om investeringen, nieuwe proposities en soms een kritische herziening van je eigen verdienmodel, terwijl je vaak niet zeker weet of de doelgroep bereid is haar gedrag daarvoor aan te passen. In de serie ‘Goede bedoelingen zijn geen verdienmodel’ laat Durk Bosma aan de hand van succesvolle en minder succesvolle voorbeelden zien wat er nodig is om een duurzaam initiatief niet alleen sympathiek te laten vinden, maar mensen er ook echt voor te laten kiezen en betalen.
In dit vierde en laatste deel staat de OV-fiets centraal. Waar Vinted eerder in deze serie liet zien hoe je frictie wegneemt bij een bestaande koopbehoefte, werkt de deelfiets van NS via een ander mechanisme: nieuw gedrag wordt vastgehaakt aan een routine die toch al plaatsvindt, namelijk de treinreis. Dat verklaart waarom de OV-fiets bleef groeien terwijl kleinere aanbieders omvielen en de rest van de deelfietsmarkt kromp. Het levert een les op voor iedere marketeer die duurzaam gedrag wil stimuleren: zoek eerst het anker en ontwerp pas daarna de interventie.
De OV-fiets is in veel opzichten het spiegelbeeld van Vinted. Geen durfkapitaal-unicorn, geen hip platform met internationale expansiedrang, maar een aanvullende dienst van de Nederlandse Spoorwegen (1). Ooit klein begonnen in 2003, inmiddels uitgegroeid tot een van de meest succesvolle deelfietssystemen van Nederland. Er zijn ruim 22.000 fietsen op 282 locaties. Halverwege 2022 passeerde de teller de 35 miljoen ritten sinds de start. In 2024 werden er 5,9 miljoen ritten gemaakt (2) en meer dan 70 procent van alle deelfietsen in Nederland was een OV-fiets. Terwijl kleinere aanbieders omvielen en de rest van de markt kromp, bleef de OV-fiets groeien (3).
Een praktisch probleem, geen moreel appel
Die groei komt niet doordat de OV-fiets mensen vraagt om principiëler te reizen. De dienst lost een praktisch probleem op dat automatisch ontstaat zodra je de trein neemt: het station is zelden je eindbestemming. Soms is de afstand te ver om te lopen, soms rijdt er geen ander ov, soms wil je gewoon snel door. De prijs is overzichtelijk (minder dan vijf euro per 24 uur) en de toegang loopt via iets wat veel reizigers toch al hebben: de persoonlijke OV-chipkaart (4).
Geen nieuwe app, geen nieuw account, geen onbekend systeem. Je activeert de dienst één keer en daarna is de fiets onderdeel van je bestaande reismogelijkheden.
De treinreis als anker
Dat is een ander mechanisme dan bij Vinted. Vinted verlaagt frictie voor het op een nieuwe manier invullen van een bestaande koopbehoefte. De OV-fiets haakt nieuw gedrag vast aan een bestaand anker: de treinreis. Gedragswetenschapper BJ Fogg noemt dit werken met anchor habits; een nieuwe handeling wordt gekoppeld aan een routine die toch al plaatsvindt (5). In onderzoek naar dit principe haalde gedrag dat aan een bestaand anker werd gekoppeld binnen vijf dagen een ‘therapietrouw’ van boven de 85 procent, tegenover minder dan 40 procent bij gedrag dat alleen werd getriggerd door een herinnering of intentie. Inchecken voor de trein is het anker, de fiets pakken is de bijna vanzelfsprekende vervolgstap.
Waarom de motivatie er nauwelijks toe doet
De redenen waarom mensen de trein nemen, kunnen sterk verschillen. De een reist uit duurzaamheidsoverwegingen, de ander omdat het goedkoper is, omdat je onderweg kunt werken, omdat je files of parkeergedoe wilt vermijden, vanwege snelheid of omdat je na een borrel niet meer hoeft te rijden. Voor het succes van de OV-fiets maakt die motivatie nauwelijks uit. De dienst sluit aan op een bestaande behoefte en verwijdert het laatste stuk frictie tussen station en bestemming. Daardoor hoeft de duurzame keuze niet verkocht te worden als moreel beter; ze wordt simpelweg praktisch beter.
Eerst het anker, dan de interventie
De les: zoek eerst het anker, ontwerp daarna pas de interventie. Koppel nieuw duurzaam gedrag aan routines, momenten, passen, abonnementen of plaatsen die mensen al gebruiken. Hoe minder het voelt als een extra keuze, hoe groter de kans dat het gedrag beklijft. Veel duurzame initiatieven vragen mensen om een app te downloaden, een account aan te maken, meer te betalen, langer te wachten of eerst te begrijpen waarom iets belangrijk is. De OV-fiets laat zien dat het beter werkt om de gewenste keuze zo vanzelfsprekend te maken dat het alternatief meer moeite kost.
Op 12 november verscheen het boek ‘Understanding Sustainable Behaviour’ van Durk Bosma uit. Centraal in het boek staat het idee dat duurzame producten en diensten succesvoller zijn als ze zijn gebaseerd op diep en helder inzicht in de doelgroep van het product. Deze blog is onderdeel van een serie van vier waarin het gedachtegoed van het boek wordt toegelicht. Het boek is hier te bestellen.
- https://radar.avrotros.nl/artikel/gebruik-ov-fiets-opnieuw-sterk-toegenomen-24115
- https://www.nsjaarverslag.nl/jaarverslag-2024/activiteiten-en-prestaties-in-nederland/drempelloos-reizen
- https://www.fietsberaad.nl/Kennisbank/OV-fiets-blijft-grootste-deelfietsmerk
- https://nieuws.ns.nl/ov-fiets-recordaantal-keer-gebruikt/
- https://tinyhabits.com/book/
Plaats reactie
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.