‘Wisdom of crowds’: hoezo is de toekomst niet te voorspellen?

21 januari 2015, 08:30

De dagvoorzitter schrok. Na twee dagen witte Powerpoints vol bullets begon ik mijn presentatie met een raketlancering. Waarom? Dat had een hele goede reden gezien het onderwerp van mijn presentatie: ‘The wisdom of crowds‘. Oftewel: het principe dat de groep intelligenter is dan het meest intelligente groepslid (ja, ik leg het hieronder uit). En de lancering was die van ruimtevaartschip Challenger in 1986. Op 28 januari om 11:36 uur om precies te zijn. Dat tijdstip is belangrijk, want na 73 seconden ontplofte de raket. En toen begon er iets bijzonders op de aandelenbeurs.

Gevaarlijke voorkennis

De ontploffing van de Challenger was wereldnieuws – de ‘oudjes’ die dit lezen, zullen het zich nog goed weten te herinneren. Om 11:38 uur lokale tijd om precies te zijn. De beurzen reageerden ook: de aandelen van de vier leveranciers van het ontplofte gedeelte werden massaal gedumpt. Om 12:07 uur waren 3 van de 4 fondsen al met 5 procent in waarde gedaald, maar de aandelen Morton Thiokol mochten vanaf dat tijdstip niet langer verhandeld worden.

Aan het eind van de dag bleken deze aandelen veel meer in waarde te zijn gedaald dan die van de andere drie. En wat was de conclusie van een commissie zes maanden later? Het defecte onderdeel was geleverd door Morton Thiokol. Een analyse waar de ‘crowd‘ op de beursvloer blijkbaar maar 21 minuten voor nodig had.

Voer voor economen natuurlijk. En ook die trokken een conclusie na maandenlange analyse: vermoedelijk – men kon het niet met zekerheid vaststellen – zijn er mensen met ‘voorkennis’ geweest die direct begonnen met het dumpen van aandelen en de ‘crowd’ zag dit opvallende gedrag en begon het te volgen. Een mooi, maar helaas cru voorbeeld van de kracht van de ‘wisdom of crowds’. Zo zijn er vele en ik word er telkens weer enthousiast van als ik erover mag presenteren.

Maar hoe kan een groep nou intelligenter zijn dan het meest intelligente groepslid?

Obama wint de verkiezingen

Het idee van de ‘wisdom of crowds’ is eenvoudig: zelfs het meest deskundige groepslid bezit niet alle kennis van alle minder deskundige groepsleden, er is altijd wel iets wat een ander groepslid als enige weet. En met crowdsourcingtechnieken kun je die kennis aftappen en gebruiken om de toekomst te voorspellen. Iets wat de University of Iowa bij elke Amerikaanse presidentsverkiezing doet, door mensen onderling in dollars te laten handelen in de voorspelling wie de verkiezingen wint.

Bij de start van deze ‘markt’ begint een aandeel (zoals ‘Obama wint’) met de waarde van een halve dollar en iedereen die aan het eind van de markt (de verkiezing) een winnend aandeel bezit, krijgt daarvoor een hele dollar. Maar wat bij de laatste verkiezing het meest interessant was, was de ontwikkeling van de koers en de uiteindelijke waarde op de dag van de verkiezing (een waarde van 0,64 dollar betekent 64 procent van de stemmen). Wat telkens bleek, is dat de voorspelling op basis van deze ‘markt’ beter was dan die van alle polls die werden gedaan, zelfs beter dan die van de ‘exit poll‘ op de dag van de verkiezing (bij de achterdeur van de stembureaus).

Daar waren een paar verklaringen voor:

  • Het handelen gebeurt anoniem, waardoor sociale wenselijkheid (“Natuurlijk heb ik niet op Wilders gestemd!”) geen rol speelt.
  • Het handelen gebeurt continu, mensen kunnen elk moment van de dag aandelen kopen of verkopen.
  • Mensen kunnen gewicht meegeven aan hun voorspelling: als ze erg zeker zijn van hun voorspelling kunnen ze besluiten méér aandelen in te zetten.
  • Het gaat om echt geld (de universiteit heeft daar een speciale ontheffing voor gekregen), wat een goede stimulans is om een zo goed mogelijke voorspelling te doen.

Foute politiek

Als professor aan de George Manson Universiteit was Robin Hanson al jaren aan het experimenteren met ‘idea futures‘, oftewel het handelen in ideeën zoals op een aandelenbeurs. Toen had Robin samen met het Pentagon besloten om iets nieuws op te gaan zetten: een ’terrorisme-beurs’. Het idee was cru, maar interessant: laat mensen onderling en voor geld handelen in de kans op een terroristische aanslag op een bepaald object.

Zodra de koersen van een bepaalde aanslag-voorspelling sterk gaan stijgen, kan deze voorkomen worden natuurlijk. Maar helaas: de politiek vond het idee te ‘fout’ en trok de stekker uit het project. Het voorstel was te controversieel en men wilde natuurlijk voorkomen dat terroristen er een verdienmodel van gingen maken. Robin heeft mij ook geholpen bij het opzetten van een experiment bij MCB: een experiment in het voorspellen van prijzen.

Het is 2004 en na het lezen van een artikel in de Harvard Business Review besloot ook ik te gaan experimenteren met crowdsourcing. Ondanks de niet-perfecte opzet (elke vrijdag zo’n 30 collega’s een voorspelling laten doen over de Europese staalprijs 3 maanden later) blijkt na enkele maanden dat onze ‘groepsvoorspellingen’ toch beter zijn dan de voorspellingen van de analisten van bureau CRU, dat voor deze voorspellingen betaald wordt.

In de eerste grafiek zie je dat onze voorspelfout aanvankelijk nog groter is, maar dat we na verloop van tijd de kloof dichten en uiteindelijk de ‘experts’ inhalen. Omdat ik toch twijfelde over de opzet, nam ik contact op met professor Hanson en vroeg hem om advies. Eigenlijk wist ik al wat ik kreeg te horen: geen onderzoek doen op vrijdag, maar een ‘idea market‘ opzetten waarop mensen (niet alleen collega’s) continu kunnen handelen in aandelen ‘prijs stijgt’ of ‘prijs daalt’. En dus liet ik de website www.groepsintelligentie.nl bouwen om dit op de juiste manier te doen (linken heeft geen zin, want de website werkt niet meer).

Ook uit het experiment dat we daarna met deze website uitvoerden met betrekking tot de toekomstige aluminiumprijs, bleek dat we de prijs van 3 maanden later vrij dicht wisten te naderen met onze voorspelling. Maar ook hier leerde ik iets nieuws: het concept achter de ‘idea market’ is te ingewikkeld om uit te leggen aan leken met toelichtigen als “Je kunt een aandeel ‘prijs stijgt’ aan de markt verkopen voor de marktprijs of lager, of van de markt kopen voor de marktprijs of hoger”.

De complexiteit van ‘idea markets’ was een enorme rem op de animo van deelnemers en in het derde experiment kwam ik daarom met een soort compromis tussen theorie en praktijk: het continu-onderzoek-met-gewicht.

“Dat groepsintelligentie is een enorme kans, Edwin, daar moeten we weer verder mee.” Eindelijk een manager die de kansen zag en dus gingen we voor een nieuwe opzet: de prijs van 3 soorten metaal over 3 maanden voorspellen, door collega’s 24/7 de kans te geven een voorspelling in te voeren, inclusief een gewicht: “Hoe zeker ben je van deze voorspelling?”.

In bijgaande grafiek is te zien dat na een aanloopperiode – waarin we met name voor de aluminiumprijs moesten wennen aan het voorspellen – de voorspellingen over 3 maanden redelijk dicht tegen de werkelijke prijzen lagen. Prachtig is dat, als je de kennis van een groep af kunt tappen om – in dit geval – een toekomstvoorspelling te doen. Voor de liefhebbers: over het concept ‘wisdom of crowds’ is door journalist James Surowiecki een erg goed boek geschreven met dezelfde titel, eveneens vol voorbeelden.

De vele voorbeelden van de kracht van groepsintelligentie blijven mij intrigeren. Bedrijven zetten voor het delen van de kennis in een groep nog steeds vergaderingen in, de domst mogelijke methode. Jammer, aangezien alle pogingen om de slimste methode te gebruiken lijken te verzanden in pilots. Ik ben benieuwd of ik het nog mee ga maken dat de mensheid deze kracht omarmt, ik zou graag mijn steentje bij willen dragen. Zodat ik nog vele dagvoorzitters mag laten schrikken.

Edwin Vlems
Marketing Manager / Adviseur bij Edwin Vlems B2B Marketing

Edwin Vlems is inbound specialist, hij helpt B2B-bedrijven met het online delen van de kennis van het bedrijf en de medewerkers, als magneet voor klanten en nieuwe medewerkers. Hij spreekt en schrijft over Inbound Marketing, Inbound Recruitment, Content Marketing en Employee Advocacy. Je kunt hem volgen op @evlems, vinden op http://edwin.vlems.nl en mailen via edwin@vlems.nl.

Categorie
Tags

8 Reacties

    Jeroen

    Nou ben ik natuurlijk maar een leek in de prijs van aluminium en helemaal een leek op het gebied van de markt van aluminium, maar zie geen overeenkomst met je artikel en de grafiek.

    Wellicht lees ik de grafiek verkeerd maar als ik enkel kijk de vraag of de prijs gaat dalen of stijgen dan hebben je voorspellers het in de helft van de tijd fout en in de andere helft van de tijd correct. Dat is volgens mij gelijk aan de kans om kop of munt te gooien met een muntje.

    Daarnaast lees ik de keuze tussen stijgen en dalen, echter ik mis de optie “blijft gelijk”.

    Het voorbeeld met van het onderdeel van de spaceshuttle vond ik een fraaier voorbeeld.

    Ondanks bovenstaande puntjes vind ik het wel een zeer interessante materie. Zoals je zelf ook aangeeft is vergaderen soms de minst beste optie. Vooral omdat het verschil in hiërarchie en karakters van de deelnemers de uitslag behoorlijk kunnen beïnvloeden.


    21 januari 2015 om 13:15
    Edwin Vlems

    Bedankt voor je reactie, Jeroen. Het is misschien verwarrend, maar van het tweede experiment met de aluminiumprijs (hoger/lager) is geen grafiek. De grafiek met de voorspelling van zowel aluminium als staal was het derde experiment, waarin men de exacte prijs over 3 maanden moest noemen. En die lag dicht tegen de werkelijkheid, helaas had ik hier geen benchmark van een extern ‘voorspelbureau’ zoals bij de grafiek van experiment 1.

    En ik ben het met je eens dat het erg interessante materie is.


    21 januari 2015 om 13:53
    Jeroen Zweers

    Goed artikel Edwin van mijn most favorite onderwerp, het blijft fascineren.


    21 januari 2015 om 15:22
    Edwin Vlems

    @jeroen Telkens als ik je tegen kom hebben we het over de enorme potentie hiervan. Ik voorspel dat wij dit samen ooit gaan ontginnen 🙂


    21 januari 2015 om 16:04
    Jeroen Zweers

    Daar houd ik je aan Edwin!


    21 januari 2015 om 16:46
    Arek

    De volatiliteit crhast wegens de nooit aflatende manipulatie in de financiele wereld ,maar er is reden om aan te nemen dat er in de nabije toekomst een correctie komt,de bollinger bands op de S&P 500 zijn onlangs doorbroken en deze zorgt altijd voor een correctie.De indices kunnen natuurlijk nog een tijdje aanmodderen met zeer lage volumes en zeer lage toenames in de stijging.Hoe groot de correctie zal zijn is moeilijk te zeggen maar hoe langer deze manipulatie duurt hoe groter de correctie zou kunnen zijn.Na deze correctie die eventueel een tijdje kan duren zal men de beurzen weer opblazen daar de VS dit jaar naar verkiezingen gaan en naar gewoonte zal de kiezer weer in de maling worden genomen door een kunstmatig numerieke toename in cijfers ,maar met een netto verlies in alsmaar zwakker wordende valuta tot gevolg.Maar QE3 is nog niet zeker, daar stilaan ook de FED begint te voelen dat de USD zijn reserve status aan het verliezen is welke een catastrofe zou zijn voor de VS,kunt u voorstellen dat de Amerikanen de hele wereld aan het bedriegen zijn sinds meerdere decenia door waardeloos geld te creeren en daarmee massaal grondstoffen maar vooral olie in te voeren tegen de kostprijs van niets,en de rest van de wereld forceerden USD te kopen om olie te kunnen aanschaffen via hun OPEC overeenkomsten sinds de jaren 70, nieuw gecreerd geld zonder additionele dekking van goud is gratis voor de uitgever.Europa volgt nu in de sporen van de VS om massaal waardeloos papier te creeren met massale inflatie tot gevolg en te verwachten.


    9 juli 2015 om 04:54

Marketingfacts. Elke dag vers. Mis niks!