In gesprek op de radio: controle houden door juist los te laten

De illusie van controle

Pieter Tammens, oprichter van Zevende Versnelling, trapte af met een herkenbaar probleem. Veel managers denken dat ze ‘in control’ zijn omdat ze overal bovenop zitten. Elk detail, elke beslissing, elke rapportage loopt via hen. Maar die controle heeft een prijs: overbelasting aan de top en verlamming in het team. Want terwijl de manager druk is met alles, wacht het team. Op richting, maar vooral op ruimte. De oplossing die Tammens schetst is minder comfortabel dan nóg een dashboard: loslaten. Niet als vrijblijvende houding, maar als bewuste keuze om verantwoordelijkheid lager in de organisatie te leggen. Dat vraagt om een stevig middenkader dat niet alleen uitvoert, maar ook eigenaarschap pakt. Controle verschuift daarmee van ‘alles zelf doen’ naar ‘zorgen dat het systeem werkt’.

Van links naar rechts: Pieter Tammens, Linda Mabelis, Glenn van der Burg, Imke Walenberg, Nike Boor

Impact hoeft niet groot te voelen om groot te zijn

Dat idee van loslaten, en vertrouwen op een groter geheel, kwam ook terug in het gesprek met Nike Boor van Fonds Gehandicaptensport. Daar ging het juist over hoe kleine bijdragen kunnen optellen tot grote impact. Voor een euro per dag kunnen ondernemers al bijdragen aan sportmogelijkheden voor mensen met een beperking. Individueel lijkt dat weinig, maar collectief maakt het een wereld van verschil. De uitdaging zit ‘m niet alleen in geld, maar ook in het verbinden van werelden: ondernemers die willen bijdragen en mensen die die ondersteuning nodig hebben.

Algoritme-moeheid: de drang naar eigenaarschap

In mijn eigen bijdrage ging het over een ander soort controleverlies: dat van merken op social media. We posten meer, investeren meer, maar het bereik wordt onvoorspelbaarder. Voor veel organisaties voelt het alsof ze werken voor een systeem dat ze niet begrijpen, of beïnvloeden. Die groeiende ‘algoritme-moeheid’ zorgt voor een interessante beweging. Merken herontdekken het belang van owned media: nieuwsbrieven, communities, podcasts en platformen waar je zelf de relatie met je publiek beheert.

Het is eigenlijk hetzelfde mechanisme als bij leiderschap. Je kunt blijven optimaliseren binnen een systeem dat niet van jou is, of je bouwt iets waar je zelf eigenaar van bent. Dat vraagt ook hier om loslaten: minder focus op korte termijn metrics en meer op lange termijn relatieopbouw.

Grip verliezen die je nooit echt had

Een heel andere, maar minstens zo indringende vorm van controleverlies kwam voorbij in het verhaal van Linda Mabelis van Americans Overseas. Zij vertelde over ‘toeval-Amerikanen’: mensen die vaak zonder het te weten belastingplichtig zijn in de VS. Ineens krijg je te maken met regels, verplichtingen en risico’s waar je geen weet van had. De controle die je dacht te hebben over je eigen situatie blijkt relatief. Vanuit die realiteit ontstond Americans Overseas: een organisatie die niet alleen helpt, maar ook lobbyt om het systeem te veranderen. Hun missie is opvallend: zichzelf uiteindelijk overbodig maken. Ook dat is een vorm van loslaten, bouwen aan iets dat je uiteindelijk niet meer nodig hebt.

Loslaten als strategie

Wat deze uitzending vooral liet zien, is dat loslaten geen zwakte is, maar een strategie. Of het nu gaat om leiderschap, marketing, maatschappelijke impact of internationale regelgeving: wie alles zelf wil controleren, loopt uiteindelijk vast. Echte grip zit ergens anders. In het bouwen van systemen, relaties en structuren die blijven werken, ook (of misschien juist…) als je er even niet bovenop zit. Controle is niet wat je vasthoudt, maar wat overeind blijft als je loslaat.