CMO versus CCO: wie wint?

Chief Marketing Officer steeds vaker overvleugeld door Chief Commercial Officer

CMO versus CCO: wie wint?

Chief Marketing Officers lijken steeds vaker te worden overvleugeld door Chief Commercial Officers. Klopt dat vermoeden? En welke extra skills hebben marketeers nodig om hun macht te behouden? Peter van Woensel Kooy, senior redacteur van MarketingTribune, vroeg het vijf marketing- en HR-bazen: Erik van Engelen, Jacques Kuyf, Louise Nass, Paul Stamsnijder en Rene Hofma. CCO versus CMO, wie wint?

Dit artikel verscheen eerder in MarketingTribune

CMO or CCO, that is the question. Of gaan ze samen? Vroeger had je de afdeling Sales en de afdeling Marketing. In internationale vakmedia lees je nu steeds vaker over benoemingen van Chief Marketing Officers naast of zelfs onder de Chief Commercial Officers. In hiërarchie dus een treetje lager. Caramba! Wat is hier aan de hand? Is dit een serieuze trend, een bedreiging voor marketeers of de zoveelste hype met gekke afkortingen... MarketingTribune zocht het uit, in de print-editie die vorige week is verschenen. Hier op Marketingfacts lees je een extra lange versie, met alle interviews en tips voluit.

Erik van Engelen was eerder Marketeer of the Year, is prominent Effie-jurylid, was voorheen marketingbaas bij Eneco en is tegenwoordig directeur van Wildlands Adventure Zoo Emmen. Hij zegt: "Is het een trend, die verschuiving van CMO naar CCO? Het lijkt van wel. En dat hoeft niet erg te zijn. Als die CCO maar voldoende verstand heeft van marketing of, idealiter, zelf CMO is geweest. Over deze verschuiving an sich maak ik mij niet zoveel zorgen, des te meer over erosie van de kwaliteit van de marketingdiscipline zelf."

"Het ontbreekt aan constant merkbouwen en langetermijnvisie"

Oei. Het lijkt volgens Van Engelen namelijk steeds vaker te ontbreken aan een langetermijnvisie, aan het consistent bouwen van een merk en het hebben van lef binnen bedrijven. "Daar zit het grote gevaar voor merken, vooral nu de customer journey het belangrijkste lijkt te zijn waar de marketeer zich op focust. Daar ligt het gevaar van de eenheidsworst op de loer. En voer het agile werken als systeemdenken te radicaal door en de organisatie is 'lost'. Een tijd geleden gaf ik een workshop aan een agile marketingteam. Ik mocht van de opdrachtgever niet beginnen over hun agile transformatie, want dat lag erg gevoelig. Toen stelde ik de deelnemers de eenvoudige vraag of men kon aangeven waar hij of zij nou echt verantwoordelijk voor was. Een simpele vraag leek mij. Er ontstond echter een erg ongemakkelijke situatie. Die vraag kon namelijk niemand precies beantwoorden. Waar is de marketeer gebleven die eigenaarschap toont, die snapt dat je niet alles even belangrijk kunt maken, die durft te kiezen en die ballen heeft?"

Met het verwateren van de discipline marketing is volgens Van Engelen ook het vakmanschap en daarmee de impact verdwenen. "Dus wat je titel of functie ook is, durf te kiezen en geef je merk weer kleur! Breng het evenwicht en de nuchterheid terug. Of je nou CMO bent of CCO. Durven kiezen is immers de opdracht van marketing, het merk en uiteindelijk van een succesvol bedrijf."

Wie is de baas?

Als er iemand is die veel weet over de huidige verhouding tussen de CMO en de CCO is het Jacques Kuyf. Hij was zelf eerder onder meer CEO - de eerste in Nederland toen die afkorting in zwang kwam - van het legendarische reclamebureau FHV BBDO en werkte daarna onder andere als eindbaas van de FD Mediagroep, als commercieel directeur Stage Entertainment en Endemol en is tegenwoordig commissaris en adviseur bij diverse ondernemingen.

Daarnaast werkt Kuyf nu als partner bij headhunter De Vroedt & Thierry Executive Search en houdt daar de vinger aan de pols. "Sales of commercie is in veel bedrijven leidend geworden boven marketing", reageert Kuyf nuchter. "Dat heeft niet zozeer te maken met sec het domein of expertise van marketing, maar bovenal met de tendens uit de jaren ’10 en ’20 dat commerciële resultaten bij veel beursgenoteerde bedrijven passen in een meer op de korte termijn gerichte focus, veelal geëntameerd door diezelfde beursnotering of aandeelhoudersstructuur in de vorm van bijvoorbeeld private equity."

"Bij kleinere merken zie je vaak wel een CCO, maar geen CMO"

Rene Hofma, founder en baas van Result Recruitment Group (gespecialiseerd in marketing- en marcomfuncties) signaleert vooral bij start-ups en scale-ups de opkomst van growth-marketing, waarbij sales en marketing hand in hand gaan. "Waar de grotere bedrijven veelal beide rollen van CMO en CCO vervuld hebben, zien we dat lang niet meer bij alle bedrijven. En het is dan ook lastig om te praten over machtsverhoudingen. Dit hangt sterk af van budget en over de rol van marketing in de organisatie. De rol van CMO is bij de grote merken belangrijker. Bij veel kleinere merken zie je vaak wel een CCO, maar geen CMO. Dan is er wel een directie positie voor de CCO en valt daaronder de marketingdirector."

Sales versus marketing

Hoe ligt bij Unilever die verhouding tussen sales en marketing, vragen we aan Louise Nass, HR Director bij Unilever Nederland: "Unilever is een marketingbedrijf pur sang, met veel wereldwijde merken in ons portfolio, zoals Axe, Dove en Lipton, maar ook mooie lokale merken zoals Unox, Calvé en Andrélon. Marketeers zijn dan ook de drijvende kracht achter deze merken en de uitingen die jij en ik van deze merken zien. Tegelijkertijd is de samenwerking tussen sales en marketing in onze organisatie cruciaal, om onze producten en innovaties echt bij de consument te krijgen. Hierbij vertegenwoordigt sales de relatie met onze klanten - zoals een Jumbo of Albert Heijn, maar ook Picnic of Bol.com - en marketing de relatie met onze consumenten. We zien dat zowel de rol van Sales als die van Marketing inhoudelijk langzaamaan verandert, net zoals de wereld om ons heen verandert."

In deze wereld bestaan de merken van Unilever en die moeten op deze veranderingen inspelen, stelt de HR-topvrouw. Dit vraagt volgens haar van de marketing- en de salesfunctie een andere manier van werken dan tien jaar geleden, met name op het digitale vlak. Nass: "De marketingrol wordt steeds meer datagedreven en meer digitaal, waarbij je aan de hand van data de juiste inzichten creëert om onze consument niet alleen offline maar ook online goed te bereiken en bedienen. Hetzelfde zien we binnen sales: in een wereld waarin mensen steeds meer producten online kopen, groeit het belang van e-commerce en de relatie met onze online klanten. Hierbij wil je ook dat de digital-rollen goed met elkaar samenwerken. In de Benelux hebben we daarom een Digital Hub gecreëerd waarin we verschillende datagedreven en digital rollen, over alle functies [zoals marketing, e-commerce, media, red.] samenbrengen."

"Agile werken aan brand-purpose"

Daarnaast kun je denken aan de agile way of working, aldus Nass, waarin het gaat om het creëren van focus om te kunnen werken aan wat de meeste waarde oplevert voor het team en de organisatie. "Hierin is het belangrijk dat crossfunctionele teams samenwerken om hun doel te bereiken en Marketing en Sales werken in deze opzet dus sterker samen dan voorheen, maar ook Supply Chain en Finance sluiten daarbij aan. Zo ga je als team aan de slag met projecten die inspelen op ontwikkelingen in de markt. Hierbij speelt brand-purpose ook een belangrijke rol. Zo is bijvoorbeeld de Vegan Magnum en de Calvé-pindakaasreep ontstaan. Kortom, de rol van een marketeer, maar ook die van sales, is steeds breder geworden in de loop der jaren."

Verkoop- en merkbouw-skills

Wat een goede CCO volgens expert Kuyf vooral moet kunnen, is een team samenstellen dat de commerciële doelstellingen weet te realiseren en daarnaast een persoon zijn die door inspirerend leiderschap en voorbeeldgedrag een cultuur en mentaliteit schept waarbinnen zijn commerciële team kan excelleren. "Daarnaast zijn dienend leiderschap in combinatie met uitstekend stakeholdermanagement cruciaal."

Nass: "Aan de ene kant hebben we bij Unilever een rol als CCO op global niveau, waarbij onze global EVP Sales verantwoordelijke aansturing geeft aan capability teams en de algehele salesstrategie van Unilever aanstuurt. Daarnaast werkt een centraal team voor internationale klanten en inkooporganisaties. De CCO is verantwoordelijk voor de zogenaamde C-level strategische relaties van onze grootste klanten wereldwijd. Belangrijk in die rol is het verbinden van best practices over landen en continenten heen en de duurzame ontwikkeling van onze salesmensen wereldwijd."

"Goede CCO is verbinder tussen klant en merk, tussen retailer en marketingteam"

Aan de andere kant kent Unilever een rol als CCO op lokaal bedrijfsniveau, zoals in de Nederlandse organisatie, waarin de VP Sales de klantenteams, buitendienst en out-of-hometeams aanstuurt. "In deze rol is de vertaling van onze merken en innovaties naar retailers, pure play e-commerce & out-of-homeklanten cruciaal", zegt Nass. "Een goede CCO is de verbinder tussen klant en merk, tussen de retailers en onze marketingteams. Dat gaat door het adviseren van onze marketingteams over wat goed gaat werken bij de klant en tegelijkertijd de connectie zoeken met diezelfde klant hoe we samen duurzaam groeien. In Nederland specifiek is de relatie tussen fabrikanten als Unilever en de retailers nog steeds erg goed en daar zijn uiteindelijk de CCO en zijn/haar salesteams verantwoordelijk voor."

En een goede CMO? Headhunter Hofma: "Wat we zien is dat de CMO steeds meer een tech-denkende marketeer wordt of moet worden. Data, dashboards, growth marketing, digital performance ... het is een nieuwe realiteit die het vak van marketing en de baan van CMO echt wel ingewikkelder maakt. En als je mensen vraagt hoe ze ontwikkeld zijn op digital, krijg je vaak het antwoord 'Ach, digital is ook maar een kanaal' en 'Het is toch geen rocket science'. Nou, het begint best ingewikkeld te worden en we zien toch een hele grote groep marketingseniors met veel vlieguren, maar die toch niet kunnen aanhaken. Persoonlijk denk ik dat door het ingewikkelder worden van marketing en marketingcommunicatie de rol van marketing niet zo snel opgeslokt kan worden door commercie of de CCO. Dat zou ook raar zijn, want als het goed is, is marketing commercie."

Oog voor purpose

De taak van de CMO bij Unilever is volgens Nass de FMCG-multinational te ontwikkelen naar een “future fit & fully digitized organization at the leading edge of consumer marketing”. In de rol van CMO is het volgens haar belangrijk om de marketingfunctie en de ontwikkelingen in die functie, maar ook in gerelateerde functies zoals CMI en Media, goed te begrijpen om zo de juiste capability te kunnen ontwikkelen voor de toekomst. "We zien dat de rol van Marketing verandert, met een shift naar datagedreven digital marketing. We hebben nu meer keus dan ooit in hoe we engagen met onze consument: van mobiel en video tot verschillende kanalen zoals Snapchat en Instagram. Dat maakt de rol heel leuk en uitdagend, maar het betekent ook meer complexiteit in bijvoorbeeld agencies met wie je samenwerk, en de expertise die je in huis moet hebben."

Eén van de focusgebieden voor de CMO-rol zal dus liggen in het ontwikkelen van die expertise binnen de marketingfunctie. Daarnaast heeft Alan Jope [nieuwe CEO Unilever, red.] aangegeven dat hij verwacht dat er een verandering zal komen in de marketingrol: van generalisten naar specialisten. Een citaat:

“If you look at our brand team, we used to have a group product manager, marketing manager, brand manager, associate brand manager – all generalists. Nowadays we will increasingly specialize on business management experts, communications experts, and innovation experts, and within communications expertise you will have audience segmentation analysts, pure data analysts, programmatic media people," zei hij recent. "There will be even further specializations, in particular within the communications’ space."

Daarnaast speelt brand purpose een belangrijke rol. Nass: "We willen dat onze merken ergens voor staan, dat ook uitdragen en het goed naar voren brengen. Brand purpose is dus erg belangrijk voor marketeers van nu. Momenteel komt de helft van onze wereldwijde omzet van merken die we als purposeful zien. We verwachten dat dit in een aantal jaar zal stijgen tot 80 procent, niet alleen omdat merken met purpose harder groeien, maar ook omdat we hier als organisatie zoveel mogelijk op willen inzetten. Ook dit zal dus een prioriteit zijn voor de CMO."

Snelle winst of sterk merk

We praten verder over de verschuivende macht en noodzakelijke skills voor marketeers (en salesmensen) in 2020 volgens het expertpanel inclusief Paul Stamsnijder van de Reputatiegroep. Of de 'macht' in de hiërarchie van ofwel de CCO ofwel de CMO tanende is vindt Jacques Kuyf minder relevant. "De CCO en de CMO behoren een symbiose te vormen: een tandem die het bedrijf, het merk en de omzet stuwt ten gunste van de korte en de lange termijn… ten gunste van aandeelhouderswaarde en consumenten-tevredenheid. Alleen talent dat groot genoeg is om dit in samenhang te doen, mag zich echt talent noemen. Als die samenhang er niet is wordt commercie op termijn niet succesvol of marketing een hallucinatie. Waar macht domineert nemen gezag en invloed af. Als de afdeling Marketing slim en inhoudelijk is, heeft die voldoende invloed en dus gezag om relevant en effectief te blijven."

"CCO en de CMO behoren een symbiose te vormen, geen tegenmachten"

Louise Nass: "Met het oog op de manier van werken in de Benelux, dan is de samenwerking tussen Marketing en Sales cruciaal om onze producten en productinnovaties, vanuit purpose-led merken, op een goede en effectieve manier bij onze klanten en consumenten te krijgen. Om onze producten en productinnovaties, vanuit purpose-led merken, op een goede en effectieve manier bij onze klanten en consumenten krijgen is de samenwerking tussen Marketing en Sales en de expertise van beide takken cruciaal. De ontwikkeling van beide takken is belangrijk om deze beiden fit te houden voor de toekomst."

Relevant blijven

Wanneer het accent binnen bedrijven te veel op de commerciële tak in plaats van op de marketing komt te liggen, verschuift de cultuur van lange (merk) naar korte termijn (snelle winst) denken. Daarom komen sommige grote organisaties er ook alweer op terug, signaleert Kuyf. Hofma: "Ik zie daarnaast de tendens dat marketing en marketingcommunicatie steeds meer naar elkaar toe groeien en overlappen. En ik denk dus dat de CMO steeds meer die combinatie zal leiden. Dat betekent soms wel eens een downgrading van de communicatie directeur."

Welke skills zouden marketeers volgens ons expertpanel moeten ontwikkelen om in 2020 relevant te blijven?

Jacques Kuyf (De Vroedt & Thierry): "Begrijp echt wat de invloed en de impact van digitalisering is op de business case van je bedrijf, je merk en de consument! Behoud “honger” en nieuwsgierigheid naar begrijpen hoe het echt is en werkt: wees wendbaar en creatief zonder dat einddoel uit het oog te verliezen."

Rene Hofma (Result): "Op de vraag welke skills marketeers moeten leren, wijzen de meeste antwoorden richting data management, dashboarding, growth marketing, performance marketing. Natuurlijk zitten we ook in een tijd waarin de merken "publishers" zijn geworden en dat er een verhaal verteld moet worden maar dat deel van marketing zet de wereld van de marketeer en vooral de eisen waar zijn baan aan voldoet ook weer niet op z'n kop. Data en tech wel!"

Nieuw leiderschap gewenst

Paul Stamsnijder, founder van De Reputatiegroep benadrukt een eigenschap, die elke goede CCO en CMO volgens hem anno 2020 zou moeten hebben, al aangestipt door Nass, als cruciaal. Dit nieuwe decennium vraagt volgens hem echt om nieuw leiderschap. "De laatste weken kreeg ik tientallen reacties op mijn boek 'Purpose - het verhaal van de moraal' en een interview in het AD naar aanleiding van deze publicatie. De gemeenschappelijke noemer van alle feedback: Nederland roept om een vorm van nieuw leiderschap, die meer oog heeft voor de bedoeling, het verschil, de lange termijn, gemeenschappelijke waarden en bovenal verbinding vanuit merk en onderneming. De erkenning van Kim Putters door De Volkskrant als eerste in de Top 200 invloedrijkste Nederlanders, is een positief teken. Er is behoefte aan een nieuwe moraal. Er wordt bijvoorbeeld veel geklaagd over een systeemcrisis, maar ik denk dat samenwerking het verschil kan maken - en dat optimisme meer brengt dan cynisme."

In 2020 wil Stamsnijder een denktank oprichten om dit onderwerp uit te diepen en nader in te vullen. Marketeers, CMO’s of CCO’s met interesse of tips worden uitgenodigd contact op te nemen (.(JavaScript moet ingeschakeld zijn om dit e-mail adres te bekijken)).

Toekomst voor crossfunctionele marketing

Tenslotte voor een realistisch begin van 2020: zien onze experts überhaupt nog toekomst voor in merken/marketing gespecialiseerde professionals? Het antwoord van Jacques Kuyf: "Ook in dit digitale, globaliserende tijdgewricht ontstaan er nieuwe merken, veranderen bestaande merken en weten ‘oude’ merken zich te handhaven. En we kennen ook voorbeelden van merken die gesaneerd worden en merken die het niet redden en verdwijnen. Die dynamiek blijft hooggeschoold, sterk leiderschap vereisen. De complexiteit rondom het bereiken van doelgroepen en doelstellingen vereist toptalent. Dat is in generieke zin schaars, maar is zeker aanwezig, mits het wordt ontsloten."

"Complexiteit rondom bereiken van doelgroepen vereist toptalent"

Ook Louise Nass van Unilever ziet volop toekomst voor marketeers, mits uitgerust met de juiste skills. "We zien als gezegd dat de rol van Marketing verandert, met een shift naar data-gedreven digital Marketing. We hebben nu meer keus dan ooit, in hoe we engagen met onze consument: van mobiel, tot video, tot verschillende kanalen zoals Snapchat en Instagram. Dat maakt de rol heel leuk en uitdagend, maar het betekent ook meer complexiteit in bijvoorbeeld agencies met wie je samenwerkt, en de expertise die je in huis moet hebben. Het ontwikkelen van de juiste expertise in de marketingrol is dus belangrijk. Naast dat het ontwikkelen van data en digital skills belangrijk is, zoeken wij naar mensen die houden van experimenteren, die niet wachten tot het perfect is, maar die kijken wat het bestaansrecht van een merk is, en die op basis daarvan een propositie bedenken. Naast focus is snelheid daarin belangrijk. In een organisatie zoals Unilever waarin we steeds meer agile werken, is ook de skill om crossfunctioneel samen te werken steeds belangrijker."

Unilever selecteert in het traineeship niet meer alleen op specifieke marketingcompetenties die je binnen een marketing-traineeship nodig hebt, onthult Nass. "Sollicitanten hoeven geen CV meer te laten zien, omdat we vinden dat het meer gaat om je leiderschapscompetenties en je vermogen tot leren en groeien, en dat je de inhoud – zowel op marketingvlak maar ook voor de andere trainee-functies – wel bij ons kunt leren."

Voor nieuw en bestaand marketing- en sales-talent dat zich blijft ontwikkelen en inspeelt op de (vooral digitale) nieuwe tijd, komen er kortom volop kansen in 2020! 

CMO-checklist

Een goede CMO kenmerkt zich volgens Jacques Kuyf door de volgende zeven eigenschappen:

  1. Hij/zij is fact based, datagedreven en creatief van geest en is in staat om 360° naar het merk, de markt en de consument te kijken op zowel de korte als de langere termijn;
  2. Hij/zij weet wat consumenten en potentiële doelgroepen drijft of weet analytisch te kijken naar alle data die hiervoor aanknopingspunten kunnen bieden;
  3. Hij/zij weet wat de impact van creativiteit is op effectiviteit van de boodschap richting de doelgroep(en);
  4. Hij/zij is nieuwsgierig en breed cultureel geïnteresseerd en geëngageerd;
  5. Hij/zij is een sterk inhoudelijk leider, die enerzijds mensen kan inspireren en motiveren en anderzijds ook impopulaire beslissingen kan nemen (indien nodig) zonder dat hem dat persoonlijk wordt aangerekend; Hij/zij weet hoe de kwaliteit in z’n team ontwikkeld moet worden en kan goed feedback geven;
  6. Hij/zij is een natuurlijk leider en daardoor het interne (commercie, management, HR, commissarissen bijvoorbeeld) en externe aanspreekpunt als het gaat om alles dat het merk, de doelgroepen en media/kanalen en communicatie aangaat;
  7. Hij/zij is bovenal strategisch en analytisch sterk en innovatief; als persoon een personality, die ook kwetsbaar durft te zijn zonder enthousiasme en zelfvertrouwen los te laten.
Credits afbeelding: Hermes Rivera (via Unsplash), licentie: Alle rechten voorbehouden

Delen



Er zijn 1 reacties op dit artikel

  • Dit zijn artikelen waar ik blij van word. Branding blijft en wordt nog belangrijker.

    Titels maken mij niks uit ;-)

    geplaatst op

Plaats zelf een reactie

Log in zodat je (in het vervolg) nóg sneller kunt reageren

Vul jouw naam in.
Vul jouw e-mailadres in. Vul een geldig e-mailadres in.
Vul jouw reactie in.

Herhaal de tekens die je ziet in de afbeelding hieronder


Let op: je reactie blijft voor altijd staan. We verwijderen deze dus later niet als je op zoek bent naar een nieuwe werkgever (of schoonmoeder). Reacties die beledigend zijn of zelfpromotioneel daarentegen, verwijderen we maar al te graag. Door te reageren ga je akkoord met onze voorwaarden.