AI: Zorgen we voor vooruitgang of voor verschraling?

Kwaliteit versus kwantiteit: de keuze voor de ‘shortcut’

Laatst op mijn afdeling ontstond hier een verhitte discussie over. Een collega stelde voor om een AI-agent in te zetten die onze contentproductie zou verdrievoudigen. De logica was simpel: meer content, meer zichtbaarheid, meer resultaat. Het klinkt als een winstgevende rekensom, maar de kernvraag is: waar sturen we op? Gaan we voor kwaliteit, of zijn we verworden tot een machine die enkel nog kwantiteit uitspuugt?

Stel je voor: je hebt een abonnement op een kwaliteitskrant als De Volkskrant of NRC. Je ontdekt op een dag dat de diepgravende interviews, de prikkelende columns en de scherpe onderzoeksjournalistiek niet langer voortkomen uit de eigenzinnige, kritische geest van een mens van vlees en bloed, maar uit een algoritme dat getraind is op het samenvatten van het internetgemiddelde. Blijf je lid? Waarschijnlijk niet. Als de liefde, de persoonlijke toets, de kwetsbaarheid en de onverwachte invalshoeken verdwijnen, is het product zijn prijs niet meer waard. We betalen voor menselijke ervaring en perspectief, niet voor een digitale samenvatting.

Sinds 2022 is het internet overspoeld met AI-gegenereerde content. Kijk naar LinkedIn: de tijdlijnen staan vol met teksten die ‘glibberig’ perfect zijn. Ze zijn grammaticaal foutloos, maar missen elk persoonlijk risico of een eigen, rauwe mening. Het is de weg van de minste weerstand. Jammer, want een goed geschreven tekst, met alle scherpe randjes en menselijke eigenaardigheden van dien, is juist wat beklijft. We zijn als samenleving content aan het produceren voor een publiek dat we ook al steeds minder begrijpen, omdat we het contact met de essentie verliezen.

Maakt AI ons mentaal lui?

Ik durf inmiddels wel te beweren dat AI ons niet alleen sneller maakt, maar ook mentaal lui. Wanneer je een systeem vraagt om een strategie te bedenken, een mail te schrijven of een ingewikkeld besluit te onderbouwen, verdwijnt het essentiële proces van wringen. Het proces waarbij je zelf de verbanden legt, twijfelt aan je aannames, jezelf corrigeert en uiteindelijk tot een uniek eigen inzicht komt.

Denk eens aan de volgende voorbeelden:

• Het einde van de creatieve ‘wringing’: wanneer een AI een marketingplan voor je opstelt, krijg je een veilige samenvatting van alles wat er al online staat. Het is voorspelbaar. Maar echte innovatie ontstaat vaak juist door die ene gekke, onlogische gedachte die een AI niet zal opperen, simpelweg omdat deze niet in de statistische waarschijnlijkheid past. We creëren middelmatigheid.
• De ‘copy-paste’-denkfout: we zien dat teams minder kritisch worden op hun eigen processen. “De AI zei dat dit de beste workflow is,” wordt dan het argument. In plaats van zelf na te denken over de context en de logica, leunen we op een systeem dat we zelf niet eens volledig begrijpen. We geven onze beslissingsbevoegdheid uit handen aan een black box.
• De verarming van taal: AI neigt naar een bepaald soort ‘corporate jargon’: gladgestreken, beleefd en emotieloos. Het resultaat is een grijze massa aan content die nergens meer echt een snaar raakt. Taal is ons belangrijkste instrument om verbinding te maken; als we dat uitbesteden aan een rekenmodel, verliezen we onze stem.

De sparringpartner, niet de vervanger

Begrijp me niet verkeerd: ik ben niet tegen technologie. Ook voor dit stuk heb ik AI gebruikt als hulpmiddel, bijvoorbeeld om mijn tekst redactioneel te beoordelen op zinsbouw. Maar de basis, de mening en de ruggengraat van dit verhaal? Die heb ik zelf opgebouwd. Juist omdat het mij aanzet tot nadenken. Ik zie AI als een handige sparringpartner of een efficiënte vraagbaak, maar nooit als een volwaardige vervanger voor mijn eigen oordeelsvorming.

We moeten waken voor een wereld waarin we alleen nog maar consumeren wat een machine voor ons heeft voorgekauwd. We moeten de kritische blik behouden, juist nu technologie ons verleidt om op de automatische piloot te gaan staan. Want als we stoppen met zelf nadenken, zelf twijfelen en zelf creëren, wat blijft er dan eigenlijk nog over van onze toegevoegde waarde? Laten we de AI gebruiken om onze eigen denkkracht te vergroten, in plaats van die te laten atrofieren. Het is tijd dat we de regie weer in eigen hand nemen.