Creatieve sector als aanjager van innovatie en ontsluiter en verbinder van industrieën belangrijker en urgenter dan ooit

In een interview in dezelfde editie met Jamie Dimon, CEO van JPMorganChase, wordt hem de vraag gesteld wat we eraan kunnen doen dat AI misschien te snel gaat voor de maatschappij. Zijn (ingekorte) antwoord: ‘… sneller omscholen. Vertel middelbare scholen en community colleges dat mensen daar terecht kunnen voor een opleiding van 12 weken, 24 weken of 36 weken in AI, cybersecurity, geavanceerde productie, lassen, elektrotechniek of wat dan ook.’ Het hele interview is overigens bijzonder lezenswaardig als je gemotiveerd wil raken door inspirerend leiderschap, visie, durf en ‘de koe bij de hoorns vatten’.

Duizend mogelijke toepassingen van AI en misschien maar 50-75 significant 

Eveneens in dezelfde uitgave van het FD gaat het over het sneller loskomen van big tech, en over de stagnerende productiviteit in Europa tegenover de VS, waar de techsector goed is voor 45% van de productiviteitsgroei. Kortom, die hele krant is vergeven van technologische ontwikkeling en de gevolgen voor onze maatschappij. En, belangrijker, en zo kom ik erop: dit zijn allemaal sectoren waar je niet komt met de standaard business school-oplossingen. Hier gaat het om sectoren die bol staan van het experiment, innovatie, proberen, falen en daarvan leren en weer door. In de woorden van Dimon: ‘We hebben misschien wel duizend mogelijke toepassingen (van kunstmatige intelligentie) en daarvan zijn er waarschijnlijk 50-75 echt significant.’

Creativiteit is een van de snelst groeiende vaardigheden

Toen ik over die vier sectoren las, moest ik denken aan de periode, jaren geleden, dat ik voor Gemeente Haarlemmermeer werkte. Haarlemmermeer stond voor een grote opgave. Er moesten 3 vinex-locaties ontwikkeld worden én er was een groot infrastructuurproject om alles met elkaar te verbinden. De gemeente begreep dat het onmogelijk was om dat project te leiden en te begeleiden vanuit de bestaande organisatie. Simpelweg omdat het te groot was en, misschien belangrijker, omdat het zakendoen met marktpartijen om een andere dynamiek, cultuur en organisatie vroeg dan de standaard ambtelijke organisatie die de gemeente was. Daarvoor richtte het een speciaal projectbureau op met een eigen aansturing, een eigen mandaat, tussen gemeente en marktpartijen in.

Ik zag daarin een mooie parallel met de vier sectoren van het kabinet. Met dat verschil dat er geen ontsluitend en verbindend infrastructuurproject is, en dat is exact wat er mist. Het simpelweg investeren in de vier sectoren is onvoldoende, net zoals het bouwen van drie vinex-wijken zonder de wegen ertussen onvoldoende was geweest. Wat bij Haarlemmermeer letterlijk asfalt en spoor was, is bij AI, klimaat, defensie en biotech figuurlijk: de overdraagbare vaardigheden en experimenteercultuur die je niet per sector, maar juist sectoroverstijgend opbouwt. We moeten dus niet alleen investeren in de vier sectoren zelf, maar in het ontwikkelen van competenties rondom het omgaan met onzekerheid en creativiteit – de verbindende infrastructuur die mensen, kennis en ideeën tussen die sectoren laat bewegen.

Volgens het Future of Jobs Report 2025 van het World Economic Forum, gebaseerd op een enquête onder ruim 1.000 werkgevers wereldwijd en goed voor meer dan 14 miljoen werknemers, winnen veerkracht, flexibiliteit en aanpassingsvermogen sterk aan belang naarmate economische onzekerheid, geopolitieke spanningen en technologische verandering toenemen. Creativiteit is een van de snelst groeiende vaardigheden van de komende vijf jaar, vlak achter AI, cybersecurity en digitale geletterdheid. De boodschap van het rapport is helder: organisaties die willen meebewegen met technologische verandering, economische schommelingen en demografische verschuivingen, doen er goed aan om in deze combinatie van denkkracht, wendbaarheid en creativiteit te investeren.

Creativiteit als aanjager van innovatie elders in de economie

Jaren geleden, vanaf 2011, was de creatieve industrie nog een van de topsectoren, aangewezen door het kabinet Rutte I. De creatieve industrie (design, media, architectuur, mode, games, creatieve zakelijke dienstverlening) kwalificeerde omdat de sector destijds een van de snelst groeiende van de Nederlandse economie was en internationaal sterk stond, met name in ‘niet-technologische’ innovatie: creatieve bedrijven ontwikkelen nieuwe concepten, producten en werkwijzen die ook andere sectoren (industrie, zorg, overheid) helpen vernieuwen. Die kruisbestuivende rol – creativiteit als aanjager van innovatie elders in de economie – was het belangrijkste argument om de sector, naast de meer voor de hand liggende technologische topsectoren, op te nemen.
Waar is dat idee gebleven? De creatieve sector als aanjager van innovatie in een kruisbestuivende rol, als de ontsluiter en verbinder van industrieën. Nu belangrijker en urgenter dan ooit.
Ik vrees dat we het ook een beetje aan onszelf te danken hebben. Door mijn eerdere artikelen en de reacties daarop, realiseer ik me weer hoeveel mensen eigenlijk met dit onderwerp bezig zijn, vanuit hun eigen relevante perspectieven. Veel ook vanuit het onderwijs. Veel onderzoeksgroepen, initiatieven en wat dies meer zij die ik ook niet ken. Mijn perspectief is beperkt, ik kijk vanuit marketing, merk en ontwerp, ben verbonden met Nima, Logeion en BNO.
En daarmee doen we precies wat het kabinet doet met zijn vier losse sectoren: investeren, maar zonder verbindende infrastructuur. Mijn artikel én de krant maakten wat mij betreft één ding duidelijk: we zijn te verdeeld, te weinig verbonden en daardoor niet overtuigend genoeg – wij net zo goed als het beleid dat we bekritiseren. Wat gaan we daaraan doen?

*Onderbouwing voor creativiteit is er genoeg, maar business schools luisteren niet

Headerfoto: Jana Leu | Unsplash