Deel 1/4 – TommyTomato: applaus is geen betaalmiddel

Er zijn bedrijven waarvan je bijna automatisch denkt: dit móét lukken. TommyTomato is zo’n bedrijf. Het begon in 2020 in Haarlem, opgezet door twee vaders, Erik van der Plas en Bas Turk, die vonden dat schoollunches gezonder konden. Hun idee was even simpel als sympathiek: gesubsidieerde, gezonde lunches op scholen, aangevuld met kooklessen en voedingseducatie. Kinderen kregen dus niet alleen een betere maaltijd voorgeschoteld, maar leerden ook waarom die maaltijd beter voor hen was. Ouders betaalden een paar euro per lunch; de rest moest komen uit subsidies en sponsoring.

Aantoonbare impact, extern doorgerekend

Zes jaar later was TommyTomato een serieus bedrijf met 98 mensen in dienst, van wie 35 met een afstand tot de arbeidsmarkt en daarnaast ongeveer 130 gepensioneerden die meehielpen met koken. Tienduizenden kinderen per week aten mee, verspreid over honderden scholen. De impact was bovendien niet alleen een mooi verhaal van de oprichters zelf. TommyTomato liet die impact extern doorrekenen: Social Handprint kwam uit op bijna 110 procent maatschappelijke waarde per euro omzet. Onderzoek van Deloitte liet zien dat elke euro die in een schoolvoedingsprogramma wordt gestoken de samenleving uiteindelijk vijf euro kan opleveren, doordat kinderen gezonder blijven en beter leren. In 2024 won TommyTomato de EY Entrepreneur of the Year Social Impact Award (1). En toch ging het bedrijf op 1 april 2026 failliet.

Eén tik was genoeg

De directe aanleiding lijkt puur financieel: halverwege maart trok een grootaandeelhouder plotseling de beloofde financiering in. Binnen enkele weken was het voorbij. Maar wie alleen naar dat moment kijkt, mist de pijnlijkere verklaring. TommyTomato had al jaren flinterdunne marges. Een businessmodel bouwen op subsidie, sponsoring en een paar euro per kind bleek een precaire evenwichtsoefening. Zolang alles meezat, kon het team de kloof overbruggen. Eén ferme tik was genoeg om te laten zien dat er geen echte buffer was.

Iedereen applaudisseerde, niemand betaalde

Bas Turk legde na het faillissement de vinger op de zere plek. Niet het bestaan van gezonde schoollunches stond ter discussie; vrijwel iedereen vond dat kinderen gezonder zouden moeten eten. Het probleem was de bereidheid om daar structureel voor te betalen en het vol te houden (2). Scholen wilden wel, ouders wilden wel, sponsoren wilden wel, financiers vonden het belangrijk, maar die brede instemming vertaalde zich onvoldoende in terugkerende bereidheid om te betalen. Iedereen applaudisseerde, maar de rekeningen bleven liggen.

De redders kwamen pas na het faillissement

Het meest wrange bewijs kwam na het faillissement. Binnen enkele dagen meldden zich meer dan twintig partijen bij de curator voor een doorstart. Die doorstart kwam er ook, zij het met ongeveer de helft van het oorspronkelijke team. Zodra TommyTomato dreigde te verdwijnen, bleek de welwillendheid enorm. Toen het bedrijf nog gewoon bestond en geld nodig had om te blijven bestaan, was diezelfde welwillendheid onvoldoende beschikbaar als betalende vraag.

Impact per euro is geen euro op de bank

De les: bouw geen verdienmodel op goede intenties alleen. Als je product afhankelijk is van de bereidheid van klanten om extra te betalen voor een maatschappelijk voordeel, behandel dat dan niet als marketinguitdaging maar als een structureel bedrijfsrisico. Zorg voor publieke financiering, langjarige contracten, grotere buffers of een propositie waarin het directe voordeel voor de klant minstens zo sterk is als de missie. Impact per euro is geen garantie voor euro’s op de bank.