Zodra iemand denkt ‘het zal wel AI zijn’, ben je als goochelaar eigenlijk al af

Een van mijn eerste trucs met een smartphone, was het ontgrendelen van de telefoon van iemand uit het publiek. Nu nog steeds een behoorlijk indrukwekkende illusie, maar inmiddels zijn de technische mogelijkheden veel groter. Tijdens optredens verandert bijvoorbeeld mijn complete fotogalerij in één foto die op magische wijze uit iemands telefoon wordt ‘gestolen’. Ook gebruik ik AI tijdens een vorm van gedachtenlezen en laat ik telefoons anderhalve meter de lucht in zweven. Dat laatste voorbeeld is trouwens een bijzondere, want het is een illusie die klassieker is dan je zou denken. Omdat het nu met een smartphone gebeurt, past hij ineens verrassend goed in het repertoire van een moderne goochelaar.
Technisch gezien is het goochelvak dus alleen maar interessanter geworden. Tegelijkertijd heeft al die technologie voor een nieuw probleem gezorgd.

Het zal wel AI zijn

Goochelen is voor het publiek interessant omdat ze iets zien wat niet te verklaren is. Je ziet iets gebeuren waarvan je rationeel weet dat het niet kan en probeert vervolgens te begrijpen wat je zojuist hebt gezien. Dat veroorzaakt, hopelijk, verwondering bij het publiek.

Technologie begint die ruimte steeds kleiner te maken en dat zorgt voor een paradoxale situatie.
Als je iemand twintig jaar geleden een foto liet zien die onmogelijk echt kon zijn, was de eerste reactie waarschijnlijk de vraag hoe je dat in hemelsnaam voor elkaar had gekregen. Laat vandaag diezelfde foto zien en iemand roept al snel dat het wel met AI gemaakt zal zijn.

Of dat werkelijk zo is, doet er eigenlijk niet eens toe. Alleen al het bestaan van AI geeft de toeschouwer een mogelijke verklaring en daarmee verdwijnt een deel van het mysterie.
Dat is voor een goochelaar een interessante ontwikkeling. Je kunt technisch steeds spectaculairdere dingen maken, maar zodra iemand in het publiek denkt ‘het zal wel AI zijn’, ben je eigenlijk al af. Niet omdat die persoon heeft ontdekt wat het geheim achter de illusie is, maar omdat er een verklaring is gevonden die voldoende aannemelijk voelt om niet meer verbaasd te hoeven zijn.

We zijn eraan gewend geraakt dat bijna alles mogelijk is

Dat verschijnsel beperkt zich natuurlijk niet tot goochelen. We zijn in korte tijd gewend geraakt aan het idee dat vrijwel alles wat we digitaal tegenkomen gemanipuleerd kan zijn. Foto’s kunnen volledig gegenereerd worden, stemmen kunnen worden gekloond en Trump die in een video iets zegt, hoeft die woorden nooit werkelijk uitgesproken te hebben.
Technologie hoeft een specifieke uiting niet eens daadwerkelijk gemaakt te hebben om invloed te hebben op onze waarneming. Het besef dát manipulatie mogelijk is, zorgt er al voor dat we anders kijken naar wat we met onze eigen ogen te zien krijgen.

Dat is ook voor marketing en communicatie interessant. We hebben jarenlang technologie ingezet om communicatie mooier, persoonlijker en slimmer te maken. AI heeft die ontwikkeling in een stroomversnelling gebracht en maakt het mogelijk om in korte tijd dingen te produceren waar vroeger veel kennis, geld en tijd voor nodig was.
Dat is niet zonder consequentie. Wanneer zo’n beetje iedereen met relatief weinig moeite iets indrukwekkends kan neerzetten, wordt het steeds moeilijker om alleen daarmee nog op te vallen. Iets indrukwekkends verliest een deel van waarde wanneer het toegankelijker wordt voor het grote publiek.

Ook de meest technologische truc draait uiteindelijk om mensen

Een van de effecten tijdens optredens draait volledig om wifi. Ik vraag iemand om aan een willekeurig woord te denken. Daarna ‘hack’ ik ogenschijnlijk de aanwezige wifisignalen en vraag de mensen in de zaal om hun eigen telefoon te pakken en naar de beschikbare wifinetwerken te kijken. De namen van die netwerken blijken ineens veranderd en overal verschijnt het woord waaraan die ene persoon dacht. Magie hangt dan letterlijk in de lucht!
Technisch zit daar behoorlijk wat achter. Ik programmeer zelf ook toepassingen voor mijn optredens en door de komst van AI zijn de mogelijkheden om zulke ideeën te ontwikkelen enorm toegenomen.
Toch is de techniek niet de reden waarom dit één van mijn favoriete effecten is.

Het mooiste moment ontstaat wanneer tientallen mensen tegelijkertijd naar hun telefoon kijken en vervolgens verbaasd draaien naar degene naast hen. Mensen beginnen spontaan te controleren of anderen hetzelfde zien en binnen een paar seconden praat een hele groep met elkaar over iets wat onmogelijk lijkt. Een interessante tegenstelling, want we verwijten smartphones dat ze ervoor zorgen dat mensen minder contact met elkaar hebben, terwijl ik tijdens mijn werk precies dátzelfde apparaat gebruik om een groep juist met elkaar in contact te brengen.
Natuurlijk speelt techniek een rol in wat het publiek zag, maar de techniek op zichzelf was niet wat het effect sterk maakte. De kracht zat vooral in het feit dat de ervaring zich niet alleen tussen de goochelaar en één toeschouwer afspeelde, maar ineens was het hele publiek onderdeel van hetzelfde magische moment.

Een gewoon kaartspel heeft ineens een voordeel

Misschien is het daarom niet zo vreemd dat tijdens mijn optredens, naast al die technologie, nog steeds gewone speelkaarten en munten gebruikt worden.
Zo’n kaartspel is technologisch volkomen oninteressant en juist daardoor heeft het in 2026 bijna een bijzonder voordeel gekregen. Wanneer iemand een kaart kiest, die terugstopt en de goochelaar hem vervolgens op een onmogelijke plek terugvindt, is het lastig om AI als verklaring aan te wijzen. Er zit geen processor of internetverbinding in een pak kaarten. Alhoewel, ook die ontwikkeling staat niet stil.
Het is fascinerend dat zoiets eenvoudigs mensen nog steeds kan verbazen. Dat betekent overigens niet dat ik terugverlang naar een tijd zonder smartphones en AI. Het is fantastisch om te experimenteren, maar maakt technologie een truc daadwerkelijk beter of gebruik je het alleen omdat het mogelijk is? Dat zijn écht twee heel verschillende dingen!

Als technologie goed werkt, verdwijnt het naar de achtergrond

Technologie is op zijn best wanneer het publiek uiteindelijk niet meer bezig is met de technologie zelf.
Als je tijdens een optreden moet uitleggen welke app je gebruikt, hoe slim de software is of wat AI achter de schermen allemaal doet, heb je je werk niet goed gedaan. Het publiek moet niet onder de indruk zijn van de techniek, mar van wat ze samen hebben meegemaakt.

Voor merken en marketeers geldt iets vergelijkbaars. Een consument raakt niet automatisch onder de indruk omdat achter een campagne een bijzonder AI-model zit. Technologie heeft pas werkelijk waarde wanneer het helpt om een boodschap relevanter of persoonlijker te maken zonder zelf om die aandacht te vragen.
AI kan daar een geweldig hulpmiddel voor zijn, maar het hulpmiddel hoeft niet zelf het verhaal te worden.

Misschien maakt AI het menselijke juist waardevoller

Ik ben absoluut geen AI-pessimist. Ik experimenteer, gebruik het in mijn werk en verwacht dat de combinatie van technologie en live entertainment de komende jaren alleen maar interessanter wordt.
Tegelijkertijd denk ik dat het menselijke karakter van een ervaring belangrijker wordt naarmate kunstmatige content makkelijker te produceren is. Live, tijdens een show, gebeuren voortdurend dingen die niet vooraf perfect zijn uitgedacht. Iemand reageert anders dan verwacht, een grap ontstaat spontaan of een hele zaal begint ineens te lachen om iets wat vijf seconden eerder nog niet bestond. Technologie kan zulke momenten ondersteunen, maar uiteindelijk ontstaat juist de waarde ervan doordat echte mensen op hetzelfde moment iets met elkaar meemaken.
Misschien zit daar wel een van de interessantste paradoxen van AI. We worden steeds beter in het gebruiken van technologie om iets te produceren dat menselijk aanvoelt, terwijl we daardoor tegelijkertijd kritischer worden op de vraag of iets nog wel werkelijk menselijk ís.

Voor mij als goochelaar betekent dat waarschijnlijk dat ik steeds geavanceerdere technologie zal blijven gebruiken. Mijn doel blijft alleen dat het publiek daar tijdens een optreden uiteindelijk zo min mogelijk mee bezig is.
Want zonder het menselijke aspect zijn al die technische hoogstandjes uiteindelijk niet veel meer dan nullen en enen en daar krijg je zelden een hele zaal mee stil.

Headerfoto: Cleyton Ewerton | Unsplash