Onze maatschappij gaat veranderen en dat komt niet door corona

De komende jaren zullen lijken op de jaren zeventig van de vorige eeuw

Onze maatschappij gaat veranderen en dat komt niet door corona

Het optimisme, de openheid en de uitbundigheid van onze westerse maatschappij gaan plaatsmaken voor een wereld die voorzichtiger en minder vrij wordt. Onze mentale mindset volgt een vast ritme. Een golfbeweging –  of cyclus – van perioden van toe- en afnemende onzekerheid, die telkens opnieuw een omslagpunt bereikt. Op dit moment bevinden we ons op zo’n punt. En nee, dat wordt niet veroorzaakt door corona. Maar hoe zit het dan wel?

BAM! Ineens bevinden we ons in een tijdperk dat we bij Fresh Forward en LUNAR Institute de afgelopen jaren aan onze klanten als ‘de toekomst’ hebben gepresenteerd. En het lijkt wel alsof we deze keer minder de tijd krijgen om eraan te wennen dan toen de cyclus vijftig jaar geleden een vergelijkbaar punt bereikte. Het ziet ernaar uit dat de overgang door de mondiale coronacrisis in een stroomversnelling is geraakt. Een hardere landing. Niet veel mensen zagen dit op deze manier aankomen. Een storm is immers lastig voor te stellen als de lucht blauw is en de zon volop schijnt. Mensen die hun bezorgdheid uitten over de toekomst, werden soms weggezet als doemdenkers, zoals dat begin jaren zeventig ook gebeurde met de Club van Rome toen het zijn rapport ‘De grenzen aan de groei’ uitbrachten. Wat kunnen we leren van de geschiedenis? En welke ontwikkelingen kunnen we de komende tijd verwachten? 

Een storm is lastig voor te stellen als de lucht blauw is en de zon schijnt

De nieuwe jaren zeventig 

We onderzoeken, volgen, duiden en voorspellen maatschappelijke ontwikkelingen met behulp van ons Futurise-trendmodel. Dit model is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit van Gent en is gebaseerd op ruim veertig jaar wetenschappelijk onderzoek naar gedrag. Futurise leert ons dat de komende jaren veel gelijkenis gaan vertonen met de jaren zeventig. Niet een-op-een hetzelfde natuurlijk, maar we zullen veel van de algemene karakteristieken en kenmerken van toen weer terug gaan zien. Een hoop déjà vu’s de komende tijd dus. De toespraak van Mark Rutte van maandagavond deed niet voor niets veel mensen denken aan die van Joop den Uyl in 1973.

Onderstaande figuur geeft het ritme van de cyclus weer:

Gevoelens van onbewuste angst resulteren in een zoektocht naar zekerheden en controle. Ten opzichte van een tijd waarin zelfvertrouwen domineert, hebben we meer behoefte aan feitelijkheden. En tegelijkertijd worden we emotioneler en irrationeler. Samenzijn draait veel meer om met elkaar van betekenis zijn. En we zullen steeds beter gaan beseffen dat we samen ook meer bereiken dan alleen. Ontwikkelingen die we de afgelopen tijd al om ons heen zagen ontstaan en die nu – tijdens deze enorme wereldwijde crisis – ook nog eens goed van pas zullen komen.

Aanvallen of verdedigen?

We reageren anders op een crisis in een periode van angst dan in tijden van zelfvertrouwen. Eerder defensief dan offensief bijvoorbeeld. Zo zagen we na de aanslagen van 11 september 2001 dat de VS keihard terugsloeg en samen met westerse bondgenoten onder de naam ‘Operation Enduring Freedom’ een oorlog in Afghanistan begon. Historisch gezien vinden de meeste grote oorlogen ook plaats in perioden van zelfvertrouwen. Je vertrekt immers niet naar het front als je niet overtuigd bent van een overwinning. En nu, twintig jaar later, reageert hetzelfde land omgekeerd: de grenzen zijn dicht. Vol in de verdediging dus.

Je vertrekt niet naar het front als je niet overtuigd bent van een overwinning 

Behoefte aan sterke leiders

Onze behoefte ten aanzien van leiderschap verandert ook. Mensen die barsten van het zelfvertrouwen hebben minder behoefte aan leiders die ze vertellen wat ze moeten doen; dat weten ze zelf wel (of althans, dat denken ze). Dat verandert. In de wijze waarop Mark Rutte het land toesprak werd dit heel goed zichtbaar. Zijn tekst was heel duidelijk, onderbouwd met feiten en verwijzend naar de deskundigheid van experts. Tegelijkertijd zag je ook een hele menselijke leider, sprekend vanuit het hart: empathisch en met heel veel begrip en waardering. Precies waar we in deze tijden behoefte aan hebben. Daar kan Donald Trump zeker nog een puntje aan zuigen.

Samen sterk

“Bij alle onzekerheden die er zijn is één ding volstrekt duidelijk: de opgave waar we voor staan is heel groot en we moeten dit echt met 17 miljoen mensen doen. Samen komen we deze moeilijke periode te boven. Let een beetje op elkaar. Ik reken op u.” Met deze woorden eindigde Rutte zijn toespraak. Een boodschap die veel mensen raakte. Een boodschap die heel goed aansluit bij de groeiende behoefte van mensen om van nut te zijn en om in beweging te komen. Er kwamen de laatste dagen al veel prachtige voorbeelden voorbij van dappere, strijdbare mensen die anderen helpen. Zoals studenten die via het online platform gewoonmensen.nl hulp aanbieden aan mensen die dat nu extra hard nodig hebben. En de vrijwilligers van ‘Serve the City’ die in verschillende steden in het land speciale corona-acties voor ouderen en daklozen zijn gestart.

Er zal een interessante dynamiek ontstaan tussen deze nieuwe helden enerzijds en de angstige massa anderzijds. En als deze groepen met elkaar verbonden worden, dan zal een bijzondere beweging van vooruitgang ontstaan.

We zoeken meer en meer naar veiligheid, geborgenheid en intimiteit bij familie en vrienden

Wat kunnen we nog meer verwachten?

We kunnen de komende tijd nog meer ontwikkelingen verwachten die passen bij de huidige tijdgeest en de mentale gesteldheid van dit moment. Zo zullen zzp’ers vanuit een sterker wordende behoefte aan zekerheid bijvoorbeeld sneller op zoek gaan naar een vaste baan. Er zullen nieuwe samenwerkingsvormen en -structuren ontstaan die hen deze vastigheden bieden. We zoeken meer en meer naar veiligheid, geborgenheid en intimiteit bij familie en vrienden. Quality time en family time worden veel belangrijker. Dat is op dit moment natuurlijk wel wat lastiger nu we niet meer zomaar fysiek bij elkaar kunnen komen, maar daar zullen we wel andere manieren voor vinden.

Verbinding en verbroedering

Joop den Uyl sloot zijn toespraak in 1973 af met de volgende boodschap: “Ons bestaan zal veranderen. Bepaalde uitzichten vallen daardoor weg. Maar ons bestaan hoeft er niet ongelukkiger op te worden.” De oliecrisis van toen valt natuurlijk in het niet bij de wereldwijde impact van de coronapandemie. Maar misschien kunnen we – ondanks alle narigheid – ook de mooie ontwikkelingen blijven zien. Want de geschiedenis heeft ons geleerd dat een crisis verbindt en verbroedert en dat leidt ook nu weer tot bijzondere dingen. Denk bijvoorbeeld aan de oproep op social media voor een landelijk applaus voor zorgpersoneel. En zelf kreeg ik kippenvel toen ik het filmpje zag van de Italiaanse trompettist Alberto Anguzza, die vanaf zijn balkon ‘Imagine’ van John Lennon speelt.

9 april geeft Niels Hansen van 15.30 tot 16.30 een gratis online lezing over dit onderwerp.

 

Credits afbeelding: 123RF, licentie: Alle rechten voorbehouden

Geplaatst in

Delen



Er zijn 6 reacties op dit artikel

  • Mooi verhaal en interessante trend. Wel opvallend dat in de opwaartse lijn zowel de internetcrisis als banken-/kredietcrisis vielen. Die hebben ondanks de angst voor verlies van voor banen en inkomsten, angst voor omvallende banken (incl. spaargeld dat verdwijnt), en de huizen die onder water stonden (qua hypotheek) dan toch niet geresulteerd in een neerwaartse lijn? Zou deze lijn eigenlijk niet gewoon de lijn van het consumentenvertrouwen moeten volgen? Of is deze lijn op een bepaalde manier overstijgend aan conjunctuur? Vroeg ik me zo af :-).

    geplaatst op
  • Hoi Olaf, bedankt voor je reactie. Leuk dat je er zo over nadenkt! En het klopt wat je zegt: internet-, banken- en/of kredietcrisis hadden wel een bepaalde invloed op dat moment, maar wij kijken naar de langere (economische) termijn. En we hebben een hele sterke correlatie gevonden tussen de lange economische cyclus en allerlei 'angstparameters': dat het niet de economie is die ons gedrag bepaalt, maar eerder andersom. Dat heeft inderdaad dus met vertrouwen (of juist het gebrek er aan) te maken. Wil je er meer over weten, neem dan gerust even contact op.

    geplaatst op
  • dit stuk niet te serieus nemen aub

    geplaatst op
  • Lijkt me toch dat je even moet vertellen waarom niet dan Michel.....

    geplaatst op
  • Hi Niels zou je wat meer kunnen vertellen over het wetenschappelijke model?

    geplaatst op
  • I delight in, result in I found just what I used to be looing for.
    You have ended my four day lengthy hunt! God Bless you man.
    Haave a nice day. Bye
    private investments deposits in hryvnias

    geplaatst op

Plaats zelf een reactie

Log in zodat je (in het vervolg) nóg sneller kunt reageren

Vul jouw naam in.
Vul jouw e-mailadres in. Vul een geldig e-mailadres in.
Vul jouw reactie in.

Herhaal de tekens die je ziet in de afbeelding hieronder


Let op: je reactie blijft voor altijd staan. We verwijderen deze dus later niet als je op zoek bent naar een nieuwe werkgever (of schoonmoeder). Reacties die beledigend zijn of zelfpromotioneel daarentegen, verwijderen we maar al te graag. Door te reageren ga je akkoord met onze voorwaarden.