Je bekijkt een artikel van

Genoeg van reclame

Is reclame verworden tot een instrument om burgers en consumenten te manipuleren en behoeftes te creëren? Lees dit boek en bepaal hoe je hier zelf in staat.

7 juni 2023, 10:59 1405 x gelezen

Zoals de ondertitel al doet vermoeden, is het boek van Paul ter Heyne een vrij complete opsomming van alle negatieve randverschijnselen die kleven aan de marketingdiscipline en dan communicatie uitingen in het bijzonder. De ondertitel luidt: Over de ondermijnende invloed van marketing en reclame en wat we eraan kunnen doen.

De auteur deed uitgebreid onderzoek naar methoden en technieken die massaal ingezet worden in de maatschappij en het bedrijfsleven om burgers en consumenten te beïnvloeden, aan te zetten tot (consumptief) gedrag of zelfs te misleiden. Dit boek is geschreven voor de ervaren marketeer en de docenten in het marketingonderwijs als een soort spiegelend naslagwerk over alles wat er mis kan gaan bij het inzetten van promotie en communicatie.

Verontrusting en verontwaardiging

Ter Heyne draagt heel veel voorbeelden aan om zijn verontrusting en verontwaardiging kracht bij te zetten. Er worden veel feiten opgesomd en hij geeft vervolgens direct zijn oordeel om het gelijk over de ondermijnende invloed te bewijzen. Reclame uitgaven en uitingen nemen iedere jaar verder toe. Het boek is geschreven vanuit een soort afgrijzen dat alleen maar is toegenomen de laatste jaren door met name digitalisering en neuromarketing. Was reclame oorspronkelijk een operationeel instrument in samenhang met een tactisch concept van distributie, prijs en de propositie. Inmiddels is het verworden tot een instrument dat hoofdzakelijk wordt ingezet om burgers en consumenten te manipuleren en behoeftes te creëren, zo wordt betoogd door de auteur.

Commerciële economie (marketing) heeft nooit enige wetenschappelijke grondslag gehad. Het vakgebied is echter wel gebruik gaan maken van andere wetenschappelijke disciplines zoals gedragswetenschappen en statistiek. Omdat de mens feilbaar is (Kahneman) en vaak irrationele beslissingen neemt, wordt hierop vooral het laatste decennium volop ingespeeld via bijvoorbeeld manipulatieve neuromarketing technieken. Doordat we 24 uur online zijn wordt onze footprint door invloedrijke tech-bedrijven (Silicone 6) aangeboden aan bedrijven en instellingen. Reclame en communicatie is volgens Ter Heyne de hoofdschuldige aan de huidige overconsumptie, ondermijning van democratieën en de gestage vernietiging van de aarde.
De opsomming met voorbeelden en de gestructureerde wijze waarop ter Heyne dit beschrijft is schokkend en eerlijk gezegd vaak herkenbaar als je lang meeloopt in het (inter)nationale bedrijfsleven. Alleen al hierom is het goed om dit boek te lezen en jezelf een spiegel voor te houden. Als marketeer loop je hier vroeg of laat zelf tegenaan.

Hele vakgebied aan banden?

Je kunt een eind meegaan met het betoog van Ter Heyne. In het ergste geval krijg je snel een unheimisch gevoel en zet je dit weg als links of zuur gewauwel. Of leg je dit buiten je vakgebied omdat Paul gewoon een “vorige eeuwer” is die niet met zijn tijd is meegegaan. Ik denk niet dat dit boek het goed gaat doen bij bestaande actieve marketeers of in het bedrijfsleven. Simpelweg omdat Ter Heyne stellig oppert om het gehele marketingvak dwingend aan banden te leggen.

Is dat reëel?

Maar stel nou dat het inderdaad allemaal waar is wat Ter Heyne beschrijft? Is de marketingdiscipline dan de schuld van alles wat er mis is en mis zal gaan in de wereld? Al lezend in het boek zat ik te wachten op enige relativering en het grotere plaatje. In het bedrijfsleven en bij instanties is marketing een dienende discipline die zelden is vertegenwoordigd in de directie of het management, waar de beslissingen worden genomen. Het probleem dat Ter Heyne aangeeft is groter en feitelijk de afgelopen decennia uitgegroeid tot het grote neoliberale globale geldverslindende monster. Zo beschrijft het boek een symptoom van de existentiële crisis waar het westen nu is aanbeland.

“Met het aan banden leggen van de marketingdisclipline los je niets op.”

De marketingdiscipline wordt soms ingezet om dit financieel gedreven systeem in stand te houden en uit te bouwen. Finance regeert en marketing is het onderliggende instrument binnen organisaties. Met het aan banden leggen van de marketingdisclipline los je niets op.

Gelukkig zijn er ook genoeg voorbeelden waar wel vanuit een eerlijke marketingstrategie wordt ondernomen met oog voor transparantie, de maatschappij en het ondernemingsbelang. Zaken die in tegenstelling tot 10 jaar terug tegenwoordig hoog op de agenda staan bij opleidingsinstituten zoals universiteiten, hogescholen en het NIMA.

De klaagzang op het vak en gedachtengoed is ook niet terecht zolang de focus ligt op het integrale marketingconcept met reclame en communicatie als een resultante van de rol die je als onderneming wilt spelen, de juiste accenten legt op de proposities, de beschikbaarheid en prijssegmentering. Marketing is de smeerolie om de machine te laten draaien. Onze digitale samenleving prikt nu ook sneller door dat enkele laagje vernis over die hoop schroot heen die Ter Heyne beschrijft in zijn boek.

Lezen, want dit is voer voor discussie

Desalniettemin vind ik het boek van Paul ter Heyne nuttig. Het mag nog allemaal wat minder, eerlijker en oorspronkelijker. Iedere marketeer moet zich hiervan bewust zijn voordat je enthousiast je concept presenteert. En door het probleem aan te kaarten zoals in dit boek wordt gedaan heb je vaak al 50% van de oplossing te pakken. Het boek zet je aan tot denken en is voer voor discussie. Lees dit boek en bepaal hoe je hier zelf in staat.

  • Boekrecensie: Genoeg van reclame
  • Auteur: Paul ter Heyne
  • ISBN: 9789461265319
  • Uitgever: Haystack
  • Trefwoorden: reclame, verleiding, misleiding, manipulatie, neuromarketing
  • Recensent: Joop Rutte , Register Marketeer

Over de auteur

Joop Rutte is eigenaar van marketing onderzoek- en adviesbureau Info2action. Hij publiceert in vaktijdschriften over o.a. marketing, is jurylid van de Care Awards die gaat over innovaties in de drogisterijsector, treedt op als dagvoorzitter of spreker tijdens events, recenseert vanuit het NIMA als Register Marketeer (RM) de recente marketingliteratuur. Ziet zichzelf als een gepassioneerde ondernemende marketeer. Hij doet aan evidence based marketing en adviseert zijn klanten op basis hiervan. Info2Action werkt veelal met ondernemingen die eerlijke en duurzame proposities op de markt brengen.

In Nederland zijn ongeveer 130 mensen Register Marketeer. Een aantal van hen blogt (via Marketingfacts en NIMA.nl) over ontwikkelingen in marketing, events over strategische marketing en post ook recensies over marketingliteratuur. De titel NIMA Register Marketeer is een Europees kwaliteitskeurmerk voor topmarketeers. De titel is in 1992 in het leven geroepen en om gecertificeerd te kunnen worden als RM, met het bijbehorende recht de titel te mogen voeren, moet je als marketeer aan een aantal eisen voldoen. Ze zijn werkzaam op strategisch marketingniveau en moeten hun kennis en ervaring jaarlijks te actualiseren. Elke vijf jaar worden Register Marketeers opnieuw beoordeeld. Voor strategen in marketing zijn de officiële titel en de certificering van grote waarde. Zowel voor binnenlandse als buitenlandse bedrijven staat de titel Register Marketeer garant voor zeer brede en actuele kennis en ervaring op strategisch marketingniveau. Meer weten over NIMA Register Marketeers?

COMMUNITY
Categorie
Tags

Marketingfacts. Elke dag vers. Mis niks!