Waarom technologie ons niet eenzamer maakt, maar verbindt

Waarom technologie ons niet eenzamer maakt, maar verbindt

Ik heb een haat-liefde-verhouding met mijn smartphone. Er zijn dagen dat ik hem van vroeg tot laat met een glimlach draag. Leuke, lieve en interessante mensen; altijd dichtbij. En er zijn momenten dat het apparaatje een gevoel van eenzaamheid uitvergroot. Als ik een avond alleen ben en mijn smartphone uitstaat, bijvoorbeeld (wat zelden meer gebeurt). Of als ik net een keertje te vaak passief door de tijdlijn van Twitter of Facebook scroll. Achteraf heb ik er dan spijt van dat ik mijn tijd niet zinvoller heb besteed. Ik weet dat ik hierin niet de enige ben. Ergens snap ik het dan ook wel, als critici zich afvragen of sociale en mobiele technologieën ons niet wegrukken uit de ‘echte’ wereld. Maar het heeft geen zin om technologie als Grote Boosdoener aan te wijzen. Technologie maakt ons niet eenzaam, asociaal of narcistisch. Technologie verrijkt en verbindt ons. We moeten alleen manieren vinden om daar soms wat beter mee om te gaan. Want de huidige technologie is pas het begin van wat ons te wachten staat.

Samen alleen

Zorgen. Ik hoor en lees ze om me heen. Offeren we de kwaliteit van onze vriendschappen op voor de kwantiteit van onze connecties? Verwaarlozen we face-to-face contact, thuis en op de werkvloer? Zorgen over de impact van sociale en mobiele technologie zijn niet nieuw. De Amerikaanse sociologe Sherry Turkle schreef er in 2011 al een boek over, met de veelzeggende titel ‘Alone Together’. En ik geef toe, haar uitgangspunt snijdt hout:

“Technology appeals to us most where we are most vulnerable.”

Kwetsbaar zijn we. Daar houden we niet zo van, en dus zoeken we volgens Turkle naar controle. Controle over wat we van onszelf laten zien en wat niet. Controle over waar we onze aandacht op richten en wat we op afstand houden. En jawel, laat moderne technologie nou net dat soort controle mogelijk maken. 

Met social media voeren we zelf de regie over het beeld dat we van onszelf neerzetten; alsof we continu een Instagram-filter over ons eigen leven leggen. Fijn. Controle. En met je smartphone altijd binnen handbereik, hoef je nooit alleen te zijn. Nog beter: je bepaalt zelf het moment van interactie. Heb je even geen zin om op een whatsappje te reageren, dan wacht die ander maar even. Controle.

Ik deel dus ik besta

Maar, zo vervolgt Turkle haar redenering, in feite vluchten we met al deze geregisseerde communicatie weg uit onze natuurlijke wereld. Menselijke relaties zijn rijk en rommelig, en met technologie strijken we die glad.

Daar betalen we zelf de prijs voor, want we raken verslingerd aan sociale bevestiging van ons geprojecteerde zelfbeeld. Ik deel dus ik besta. Zeker als ik veel geliket word. Het is een geluid dat je nu weer terughoort in analyses van het fenomeen ‘selfies, niet voor niets verkozen tot het woord van 2013. Zelfexpressie ten koste van contact. Narcisme is een woord dat dan al snel valt. Of zelfs anti-sociaal.

Shimi Cohen maakte een filmpje op basis van uitspraken van Turkle. Hij noemde het: ‘The innovation of loneliness’. Je kunt het hieronder bekijken. Het filmpje komt tot een weinig opbeurende conclusie:

“If we are not able to be alone, we’re only going to know how to be lonely.”

Herkenning bindt

Are you still with me? Dan herken je misschien iets in dit verhaal. Misschien zoek je - net als ik, en net als Brian Solis in een vergelijkbare blog - naar een manier om je smartphone en social media de juiste plek in je leven te geven. In je gezin, in je relatie of juist in het alleen zijn. Geen reden voor schaamte. Je bent niet de enige. We’re all just human.

Maar nu komt de ironie: die herkenning, dat stukje menselijkheid dat ons bindt, kon alleen ontstaan via diezelfde technologie. Anders hadden deze woorden je nooit bereikt. Anders hadden jij en ik waarschijnlijk nooit enige vorm van connectie gehad, hoe vaag of vluchtig ook. Herkenning bindt.

Dat is het mooie van sociale technologieën: dat ze herkenning en verbondenheid mogelijk maken op een schaal die voorheen onmogelijk was.

Juist door de schaalgrootte van social media krijgt het kleine menselijke geluid de ruimte om te gedijen. Om weerklank te vinden. Niet alleen als zelfexpressie, maar ook als uitnodiging tot contact.

En dat is het positieve geluid dat ik mis in het verhaal van Sherry Turkle. Nou ja, eigenlijk wel meer dan dat.

Ons moment

Laten we even teruggaan naar december. Naar het populaire #mijnmoment, om precies te zijn. Voor wie het niet kent: #mijnmoment is een jaarlijks terugkerend eindejaarsinitiatief van Henk-Jan Winkeldermaat, waarbij mensen uit zijn netwerk online een persoonlijk verhaal van het afgelopen jaar delen. Ook nu verdrong #mijnmoment de kerstballen en de oliebollen weer van Twitter. Het regende reacties en steunbetuigingen; deels van mensen die elkaar offline ook kennen, deels van ‘wildvreemden’. Anderen haakten op hun blog ongevraagd aan met hun eigen #mijnmoment. Een spontaan groeiende community, gevoed door de behoefte om menselijke verhalen te delen.

Zeker, zelfexpressie. Maar daarom minder sociaal?

Online. Maar daarom minder echt?

De contactdrempel

Nog een voorbeeld om het verhaal van Sherry Turkle in perspectief te plaatsen. Een voorbeeld van mezelf (bloggers zijn nooit te beroerd om een duit in het selfie-zakje te doen). Wat wil het geval: ik praat niet altijd even makkelijk in groepen. Ik ben introvert en geef de voorkeur aan één-op-één-contact. Zo zijn er meer mensen. Online zou je er misschien niets van merken.

Dat zit zo: online kun je als introvert persoon de tijd nemen om je woorden te kiezen en te focussen op dat één-op-één-contact. Een gevoel van controle, ja. Maar is dat per definitie iets slechts? Social media maken het voor mij mogelijk om leuke en waardevolle contacten te leggen op een schaal die vroeger onbereikbaar voor me was. Het heeft mijn wereld groter gemaakt. Rijker. Omdat ik het leuk vind om te luisteren naar anderen, en omdat ik dat online op mijn gemak kan doen. En omdat vervolgens offline de drempel tot contact ook weer lager is geworden.

De IRL-fetish

In die laatste toevoeging, de wisselwerking tussen online en offline, schuilt misschien wel mijn grootste kritiek op het doemdenken van Turkle en anderen. Alsof er twee gescheiden werelden zouden zijn: een échte (de offline wereld) en een inferieur aftreksel daarvan (de online wereld). Digitaal dualisme, noemt socioloog Nathan Jurgenson dat. Hij veegt er stevig de vloer mee aan:

“[Digital dualism] fails to capture the plain fact that our lived reality is the result of the constant interpenetration of the online and offline. That is, we live in an augmented reality that exists at the intersection of materiality and information, physicality and digitality, bodies and technology, atoms and bits, the off- and the online. It is wrong to say ‘In Real Life (IRL)’ to mean offline. Facebook is real life.”

En daar heeft Jurgenson een goed punt. Sociale en mobiele technologie is niet een kracht die ons langzaam wegzuigt uit het echte leven. Het geeft nieuwe inhoud aan wat dat echte leven ís: een wereld waarin het fysieke en het digitale samenkomen en elkaar versterken.

Voor zover we zoeken naar manieren om met nieuwe technologie om te gaan, is het een schijnoplossing om te hunkeren naar een wereld zonder die technologie. Jurgenson spreekt in dit kader van ‘the IRL-fetish’: een nostalgische neiging om de pre-technologische tijden van weleer te verheerlijken. Alsof de wereld toen echter was. Alsof we de hele dag in diepgaande conversaties verwikkeld waren terwijl we elkaar diep in de ogen keken en onze zielen versmolten.

Gary Vaynerchuk (vaak geciteerd om de ROI van zijn moeder, maar nu eens niet) beschrijft het mooi in zijn blog “Technology hasn’t changed us”:

“When people see a young couple out to dinner on their phone and say "oh it's so sad", I really don't get it. At least they're doing what they'd rather be doing instead of pretending to listen to each other.”

Zelfmanagement 3.0

Technologie verandert ons niet wezenlijk. In ieder geval niet binnen een kort evolutionair tijdsbestek. We houden dezelfde menselijke behoeften en vinden nieuwe manieren om daar uiting te geven. Daar kunnen we onze neus voor ophalen, in een geromantiseerde hang naar ‘het echte leven’. Of we richten ons op de kansen die onze nieuwe realiteit biedt en leren daar onze weg in te vinden. En ja, soms is dat lastig, want natuurlijk zijn er momenten dat je smartphone je roept en je hem liever links laat liggen. Een kwestie van zelfmanagement; jezelf nieuw gedrag aanleren.

Hoe dat werkt? Dat kan voor jou en mij verschillen. Ik ken mensen die besluiten om zich een tijdje helemaal voor social media af te sluiten. Cold turkey. Om voor zichzelf te herijken hoe ze ermee om willen gaan.


Cartoon: Liam Walsh, The New Yorker

Wat voor mij persoonlijk het beste werkt, is om me telkens de vraag te stellen: waarom? Waarom zou ik nu naar mijn smarthone grijpen? Wie wil ik leren kennen, wat wil ik voor anderen betekenen en wat wil ik op langere termijn bereiken? Dat helpt me om keuzes te maken. Om me niet te laten leiden door de prikkel van het moment, maar door een doel aan de horizon. Een actieve, doelgerichte mindset helpt me om me verbonden te voelen – met anderen en met mezelf. Passief en doelloos gescroll, daarentegen, werkt eenzaamheid en vervreemding in de hand. Grappig genoeg vonden Amerikaanse onderzoekers in 2010 een soortgelijk resultaat in een studie onder Facebook-gebruikers.

Real life redefined

En de technologie zelf? Hoe zal die zich doorontwikkelen?

De film ‘Her’, die later deze maand in de bioscopen draait na een première op het International Film Festival Rotterdam, laat zien wat de toekomst mogelijk voor ons in petto heeft. In de film raakt het hoofdpersonage verliefd op een artificieel intelligent operating system. ‘Her’ laat een toekomstbeeld zien waarin technologie steeds verder geïntegreerd raakt met onze wereld – in dienst van en volledig verbonden met die wereld, niet als wereld op zich. Real life, redefined. Het definitieve einde van digitaal dualisme?

De volgende stap

En op kortere termijn? Ik heb geen glazen bol. Wel de drang om vooruit te kijken. Daarom ging ik in gesprek met enkele van de eerste Nederlandse dragers van een Google Glass: de Explorers. Niet omdat ik verwacht dat we over een jaar allemaal met zo’n ding rondlopen. Wel omdat wearable technology, of kortweg wearables – in welke vorm dan ook – een belangrijke volgende stap is in de evolutie van technologie. Of dat nu is in de vorm van een Google Glass, een smartwatch of een chip in onze hand.

Wat veranderen wearables in de manier waarop we naar de wereld kijken en contact maken? Voor welke nieuwe kansen en uitdagingen plaatsen ze ons, als mensen en als organisaties? 

Tijd voor een gezamenlijke ontdekkingstocht. In onze nieuwe echte wereld.

Vanaf volgende week, hier op Marketingfacts.

Credits headerfoto: Ulcano Tekno (cc)


Delen

0
0


Er zijn 10 reacties op dit artikel

  • Mooi artikel! Als ik voor mezelf spreek: nieuwe technologiën hebben mijn leven enorm verrijkt. Niet alleen heb ik heel veel boeiende, interessante, inspirerende mensen leren kennen (ook irl) ook heb ik kennis opgedaan die ik anders veel moeilijker had kunnen verkrijgen. Mijn wereld is een stuk groter geworden en daar ben ik alleen maar blij om.

    geplaatst op
  • Mooi, open en eerlijk verhaal (weer) Tristan. Dank hiervoor. Dankzij deze nieuwe mogelijkheden heb ik de afgelopen jaren de kans gekregen om mijn verhaal met een groot publiek te delen, mensen te helpen die ik tot voorheen nog niet kende (en soms daarna weer vergat), hulp te krijgen, mooie gesprekken te voeren, mijn mening (soms iets te snel en ongenuanceerd) over de bühne te gooien, binnen enkele minuten in contact te komen met guru's die ik voorheen alleen in boeken kende en met mensen waar ik tot voorheen nog nooit van had gehoord waar nieuwe vriendschappen uit zijn ontstaan. Soms letterlijk in de eenzaamheid in mijn busje op reis en soms omringt door honderden mensen. Op de momenten die ik uitkoos deelde ik het nieuws wat ik wilde delen. De basis hiervan is niet nieuw, maar de techniek heeft de mogelijkheden ongekend vergroot. We hebben een stel tools in handen waar we tien jaar geleden niet van hadden kunnen dromen. Het maken van keuzes en het zoeken naar de 'juiste' balans hierin is inderdaad een uitdaging, maar is die zoektocht niet al eeuwenlang de grootste uitdaging in het leven? Het is een ontdekkingsreis. Waar ik meer dan graag in de voorhoede aan deelneem.

    geplaatst op
  • Spot-on Tristan. Vooral dit stuk vind ik treffend:
    "Alsof de wereld toen echter was. Alsof we de hele dag in diepgaande conversaties verwikkeld waren terwijl we elkaar diep in de ogen keken en onze zielen versmolten."

    Het deed me denken aan mensen die zich zo ergeren aan het feit dat de meeste treinbewoners alleen met hun smartphones bezig zijn. Alsof je vroeger niet naarstig op zoek was naar een hoek waarop je je blik kon richten zonder die van je overbuurman te kruisen ;-)

    geplaatst op
  • Ik wil er op wijzen dat deze blog van het "kijk eens wat leuk het web is voor Tristan" soort is.

    De ideeën van Sherry Turkle daarentegen zijn gebaseerd op onderzoek en specifieke kennis. Zij is professor aan het MIT precies op dit terrein...

    geplaatst op
  • @Pieter: je bedoelt dat Tristans persoonlijke ervaringen en overwegingen niet waar kunnen zijn omdat een professor op MIT zegt dat het niet zo is? Of lees ik je comment dan verkeerd?

    geplaatst op
  • @Marca, Martijn:

    Dank, leuk om te horen dat jullie soortgelijke ervaringen hebben.

    @Irene:

    Je kent, neem ik aan, de foto van de oude treincoupé die in december veel is rondgegaan op social media?
    http://imgur.com/WkHHpZ1

    @Pieter:

    Dank voor je reactie. Ik vind dat Turkle belangrijke pijnpunten blootlegt en zinnige analyses doet, mede op basis van onderzoek. Ik denk alleen dat de insteek van haar onderzoek en de interpretatie van haar bevindingen te smal en eenzijdig is.

    Dit is een subjectieve uitspraak, gebaseerd op mijn eigen ervaring en die van anderen. Mijn artikel is niet bedoeld als (wetenschappelijke) weerlegging van Turkle's uitspraken, maar als verbreding van de discussie die zij en anderen zijn gestart - gericht op het benutten van de kansen die nieuwe technologieën bieden, en het leren omgaan met die technologieën zodat ze ons niet in de weg zitten.

    Mocht je iets aan deze discussie willen toevoegen, dan ben ik natuurlijk nieuwsgierig naar jouw eigen kijk op dit onderwerp - al dan niet onderbouwd op basis van onderzoek ;-)

    geplaatst op
  • +1 en een Like voor Irene. Precies wat ik dacht.
    Mooi blog Tristan, en des te mooier omdat het persoonlijk en daarom onweerlegbaar is!

    geplaatst op
  • Je schrijft over onze ‘vermeende' afkeer tegen kwetsbaar zijn. Terwijl je in dit blog jezelf nogal open en kwetsbaar opstelt. Makkelijker, naar het schijnt, dan in real life.

    'Online' als biechtstoel.

    ’t Loont, gezien de positieve reacties. Niet alleen op je blog, maar ook op je eerlijke openheid. Zonder Instagramfilter.
    En gek genoeg heb je juist dáármee je eigen these bewezen.

    geplaatst op
  • @Gitta:

    Dankjewel, en leuk je gisteren te hebben ontmoet - had als voorbeeld in deze blog gepast ;-)

    @Aad:

    Andermaal dank.

    geplaatst op
  • Zoals gezegd Tristan; weer mooi gedaan! :-) En zeer herkenbaar #bewusthandeleniseenkunst

    En voor wat betreft Turkle ... Ik heb haar ooit ontmoet en ik deed een poging met haar in gesprek te raken (http://sabinebyou.wordpress.com/2011/10/17/digital-revolution-you-mean-digital-evolution-turkle-versus-pine/). Dat viel nog niet mee ... Turkle duldt namelijk geen tegenspraak ;).

    Ondanks het feit dat ze tot een aantal zeer rake bevindingen is gekomen - waar we ons zeer zeker bewust van moeten worden/zijn - , is mij ook duidelijk geworden dat deze vrouw hoe dan haar gelijk zal vinden, simpelweg door haar methoden van onderzoek.

    Kortom; Turkle creëert een zeer eenzijdige en subjectieve "werkelijkheid". Die vanuit haar perspectief overigens ook weer goed te begrijpen is. Haar ouders moesten vluchten voor de oorlog in Europa; je kop boven het maaiveld steken was in die tijd alles behalve slim. Dat draagt Turkle in zich mee.

    Focus liever op voorlichting, bewustwording en de oneindige mogelijkheden die het Net (ook) te bieden heeft, in plaats van op de angst ... dat doen we tenslotte al genoeg.

    Hou je haaks Tristan... tot de volgende :-)

    geplaatst op

Plaats zelf een reactie

Log in zodat je (in het vervolg) nóg sneller kunt reageren

Vul jouw naam in.
Vul jouw e-mailadres in. Vul een geldig e-mailadres in.
Vul jouw reactie in.

Herhaal de tekens die je ziet in de afbeelding hieronder


Let op: je reactie blijft voor altijd staan. We verwijderen deze dus later niet als je op zoek bent naar een nieuwe werkgever (of schoonmoeder). Reacties die beledigend zijn of zelfpromotioneel daarentegen, verwijderen we maar al te graag. Door te reageren ga je akkoord met onze voorwaarden.